Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Jezuici przyjechali do Kłodzka w 1597 roku. Mieli wzmocnić Kościół katolicki w mieście, które przez kilkadziesiąt lat było w dużej części protestanckie. W drugiej połowie XVII wieku postawili dwa gmachy, które do dziś wyznaczają zachodnią część starego miasta: kolegium przy kościele parafialnym i konwikt , czyli internat dla uczniów.
Jezuici w Kłodzku
Najpierw zakon dostał dobra kłodzkich augustianów, w tym ich dawny klasztor na wzgórzu nad miastem, tam, gdzie później stanęła twierdza. W latach 1618–1622 jezuici musieli na krótko opuścić miasto. Po 1620 roku z Kłodzka ostatecznie wygnano duchownych luterańskich, a pozostali luteranie mieli przejść na katolicyzm albo wyjechać. W 1623 roku jezuici dostali dawną siedzibę joannitów z kościołem parafialnym i dom na rogu dzisiejszych ulic Łukasiewicza i Wojska Polskiego, skonfiskowany protestantom. Po 1649 roku przy kościele działały pierwsze seminarium i kolegium.
Jezuici budowali takie szkoły w większych miastach Czech i Śląska. Uczyły młodzież, a przy okazji odzyskiwały region dla katolicyzmu. Podobne kolegium stoi w Jeleniej Górze.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKłodzko: twierdza nad miastem i gotycki most na Młynówce
Kolegium jak praskie Clementinum
Obecne kolegium budowano w latach 1655–1690, zapewne według projektu Carla Luragi. Lurago, budowniczy i właściciel firmy budowlanej spod Como, pracował dla jezuitów w Pradze i uchodzi za głównego twórcę tamtejszego kolegium Clementinum. Kłodzki gmach przypomina praski, bo oba wznosił ten sam krąg kamieniarzy i sztukatorów z północnych Włoch. W Kłodzku pracowali Carlo Sereno, Giacomo Posarino, Francesco Canevale, Andrea Carove i Gieronimo Faltone. Od lat 60. XVII wieku coraz częściej zastępowali ich miejscowi rzemieślnicy.
Budowano po kawałku. Najpierw powstała południowa część skrzydła wschodniego z refektarzem, czyli jadalnią, w mocno wysuniętej części budynku, tak jak w Clementinum. Potem skrzydło południowe (1662–1664), zachodnie (1665–1667), północna część skrzydła wschodniego z krytym przejściem do kościoła (1688–1689) i skrzydło północne, ukończone do 1690 roku. Do budowy użyto nielicznych resztek budynków joannitów.
Kolegium ma cztery trzypiętrowe skrzydła wokół wewnętrznego ogrodu. Od strony ogrodu na parterze biegły pierwotnie otwarte krużganki z arkadami, a wyżej korytarze. Elewacje zewnętrzne są skromne, podzielone gzymsami, z wyraźnie zaznaczonymi rzędami okien. Elewacje od dziedzińca są bogatsze: dzielą je pary płaskich pilastrów, co w drugiej połowie XVII wieku spotykano rzadko. W północnej ścianie są dwa kamienne, bogato zdobione portale z 1667 i 1690 roku. We wschodnim skrzydle, w wysuniętej części, mieści się refektarz na parterze i biblioteka na piętrze.
Szkoła po jezuitach
Wnętrza dostały wystrój w ostatniej ćwierci XVII wieku. Odnowiono je po 1757 roku, po pożarze. Po kasacie zakonu majątek jezuitów przejęło państwo, a w 1787 roku w kolegium otwarto gimnazjum. Od 1810 roku działało w nim Królewskie Gimnazjum Katolickie, do którego włączono też konwikt. Nauka trwała do stycznia 1945 roku.
W pierwszej ćwierci XIX wieku arkady krużganków zamurowano oknami, a refektarz przerobiono na szkolną kaplicę. W 1849 roku odnowiono i uzupełniono jego malowidła. Do początku XX wieku zniknęły barokowe szczyty i okienka w dachu, stanęła nowa wieżyczka, a dziedziniec zamieniono w ogród. W latach 1932–1935, z powodu rosnącego ruchu na ulicy Wojska Polskiego, przebudowano parter zachodniego skrzydła. Powstało przejście pod arkadami, wyłożone kamiennymi płytami, z kratami na wzór barokowych. Na elewacjach skrzydeł umieszczono w 1927 roku dwie ozdobne tarcze: jedną z sentencją, drugą z zegarem słonecznym.
Najbogatsze wnętrze to dawny refektarz, ze sztukaterią z 1675 roku i malowidłami w polach sklepienia. W przedsionku są dwie umywalki w bogatej stiukowej oprawie. W korytarzach i na głównej klatce schodowej zachowały się kamienne portale, obramienia kominków, nisze z muszlami ze sztukaterii, drzwi i rzeźby.
Dziś w kolegium działa I Liceum Ogólnokształcące im. Bolesława Chrobrego. Dawny refektarz jest aulą imienia Arnošta z Pardubic. Ostatni remont zakończył się w 2016 roku, a części elewacji przywrócono barokowe kolory.
Konwikt
Dom na rogu Łukasiewicza i Wojska Polskiego, przerobiony na internat, okazał się za mały. Jezuici dokupili w 1660 i 1664 roku dwie sąsiednie kamienice i w latach 1664–1665 na miejscu wszystkich trzech domów postawili wschodnie skrzydło konwiktu. Projekt przygotował Carlo Lurago, a elewacje nawiązują do praskiego Clementinum. Budowę prowadził już inny budowniczy z północnych Włoch, Andrea Carove. Budynek ma nieregularny plan, bo w jego murach tkwią duże fragmenty dawnych kamienic, widoczne zwłaszcza w piwnicach.
W 1672 roku zakon kupił kolejną kamienicę przy ulicy Łukasiewicza, ale dopiero w latach 1690–1695 Augustyn Reinsberger zbudował na jej miejscu skrzydło południowe. Mieściło między innymi wielką sypialnię dla wychowanków i miejsca do nauki. W 1696 roku dziedziniec zamknięto od zachodu ścianą z arkadami, a w 1697 roku powiększono go o podarowany ogród i otoczono wysokim murem. W latach 1753–1754 w sąsiedniej kamienicy, podarowanej w 1698 roku, urządzono nową kaplicę.
Fasada od ulicy Łukasiewicza stoi na wysokim cokole z kamienia w grube bloki. Kamienny portal ujmują podwójne pilastry, a nad nim, we wnęce, stoi popiersie św. Alojzego Gonzagi. Na parterze wschodniego skrzydła jest refektarz, a nad nim dwupiętrowa kaplica na planie nieregularnego ośmioboku, z galerią dla muzyków i kopułą. Klatka schodowa ma trzy biegi i sklepienie z niszami.
Muzeum Ziemi Kłodzkiej
Muzeum założono w 1963 roku w dawnym pałacu komendanta na rynku. Budynek groził zawaleniem, więc w 1971 roku przeznaczono dla muzeum dawny konwikt. Remont trwał w latach 1976–1986. Odtworzono wtedy zachodnią ścianę z arkadami i dobudowano biurowiec, a na dziedzińcu urządzono lapidarium.
Muzeum ma duże zbiory wyrobów z cyny, monet, zegarów śląskich, sztuki i współczesnego szkła artystycznego. Na stałych wystawach pokazuje szkło z ziemi kłodzkiej i mechaniczne zegary popularne na Śląsku w XIX i XX wieku. Biblioteka liczy ponad 9500 tomów o regionie.
