Gotycki most w Kłodzku: kamienne łuki i barokowe figury

Z rynku Kłodzka ulica Wita Stwosza schodzi w dół, przechodzi pod dawnymi murami i wchodzi na kamienny most nad Młynówką, odnogą Nysy Kłodzkiej. Most ma 52 metry długości i opada na południe spadkiem 6 procent. Po drugiej stronie zaczyna się Wyspa Piasek, dawne przedmieście zamknięte między Młynówką a głównym korytem rzeki. To jedna z najstarszych zachowanych przepraw w Polsce.

Kiedy go zbudowano

Droga z miasta na Piasek istniała już w XIII wieku. Około 1248 roku przybyli do Kłodzka franciszkanie i dostali miejsce pod klasztor na wyspie, poza murami. Ważne przedmieście z klasztorem potrzebowało stałego połączenia z miastem.

Ze starszymi dziejami mostu wiąże się kłopot. Pod grupą Ukrzyżowania na moście jest niemiecki napis: most zbudowano w 1281 roku, a odnowiono 22 sierpnia 1701 roku. Blisko tej daty jest rok 1286, który w 1622 roku podał kronikarz Georg Promnitz. Opisał przy tym, jak wszystkie wsie należące do Kłodzka musiały oddawać jajka. Dwaj pachołkowie miejscy zbierali białka do zaprawy na budowę mostu, a żółtka sprzedawali po halerzu za łyżkę. W 1841 roku J. Kögler zaliczył tę opowieść do baśni. Większość historyków przyjmuje, że kamienny most ukończono około 1390 roku, a budowano go od 1376 roku na miejscu starszej przeprawy. Najstarsza księga miejska Kłodzka pod rokiem 1390 wspomina „nowy most kamienny”. Nie wiadomo jednak na pewno, czy chodzi o ten most, czy o drugi, zbudowany w tym czasie przez Nysę przy dzisiejszym placu Grottgera. Tamten łączył miasto z Bardem i Wrocławiem i osiem razy zniszczyły go powodzie.

Przęsła różnią się kształtem, co pokazuje, że nie powstały naraz. Łuki od strony starego miasta są ostro zakończone, typowo dla średniowiecznych mostów. Od strony Piasku łuki są półkoliste.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKłodzko: twierdza nad miastem i gotycki most na Młynówce

Most w murach miasta

Most był częścią umocnień południowej części miasta. Przy wejściu od strony miasta stała Mostowa Brama Górna, istniejąca już u schyłku XIII wieku. Na drugim końcu, od Piasku, Mostowa Brama Dolna, wspominana w dokumentach w 1469 roku. W latach 1543–1544 mistrz budowlany Jakub Adler zastąpił je nowymi budynkami bramnymi. Możliwe, że wtedy przebudował też most i dostawił ostatnie przęsło. Brama Górna, wtopiona w mury, stała się trzypiętrową wieżą z przejazdem pod sklepieniem i dwuspadowym dachem. Brama Dolna miała formę arkady.

Mury miejskie powstały najpewniej w końcu XIII wieku i zastąpiły wały z ziemi i drewna. W 1426 roku miasto otoczono drugim, zewnętrznym pierścieniem murów, wzmacnianym później kolejnymi basztami. Baszty miały plan prostokąta albo półkola i były otwarte od strony miasta. W drugiej połowie XV wieku baszty i bramy dostały strzeliste, ostrosłupowe dachy. Oprócz dwóch bram mostowych do Kłodzka prowadziły bramy Czeska, Zielona i Ząbkowicka oraz dwie mniejsze furty, Wodna i Łazienna.

W 1877 roku cesarz Wilhelm I zgodził się na likwidację obwarowań. Bramę Zieloną rozebrano w 1879 roku, Czeską przed 1888 rokiem, mostowe w latach 1903–1904, a Ząbkowicką w 1911 roku. Na zasypanych fosach i bastionach założono promenady.

Z murów zostały spore fragmenty, często wbudowane w kamienice. Są z nieregularnych kamieni, czasem uzupełnionych cegłą. Najlepiej zachowane odcinki ciągną się po obu stronach mostu , wzdłuż ulicy Nad Kanałem, wzdłuż ulicy Stryjeńskiej poniżej Łukasińskiego oraz między ulicami Zycha i Traugutta.

Jak zbudowano most

Most ma cztery przęsła sklepione łukami i trzy filary. Od strony rzeki filary wzmacniają trójkątne występy, które rozbijały płynący nurtem lód. Most zbudowano z kamienia łamanego, obrabianych bloków piaskowca i cegły z różnych epok, od średniowiecznej po współczesną. Przęsła mają różną rozpiętość. Najkrótsze, przy starym mieście, ma 4,80 metra. Najdłuższe, nad samą Młynówką, ma 11,40 metra. Dwa kolejne, po stronie Piasku, przepuszczały wodę przy powodziach.

Jezdnia ma od 5,45 do 5,75 metra szerokości i jest wyłożona kostką granitową. Balustrady są pełne, z cegły pokrytej tynkiem, nakryte kamiennym parapetem. Pod środkiem każdego łuku są kamienne rzygacze, którymi deszczówka spływa z mostu. Na filarze środkowym od zachodu sterczy niewielki wykusz: podstawa kapliczki, której nigdy nie postawiono.

Sześć figur

W XVII i XVIII wieku na filarach, w linii balustrad, ustawiono sześć kamiennych rzeźb. Fundowali je pobożni katolicy z rodzin szlacheckich hrabstwa, w czasie, gdy w mieście działali jezuici. Każda figura miała innego fundatora i powstała w innym czasie, więc nie składają się w jeden przemyślany program.

Pierwsza była Pieta. W 1655 roku ufundował ją hrabia Johann Georg von Götzen z żoną, na miejscu niezrealizowanej kapliczki. Götzen był właścicielem kamienicy przy rynku. Barokowy cokół pochodzi z 1655 roku, ale sama figura prawdopodobnie z 1920 roku.

Na przełomie XVII i XVIII wieku stanęła figura św. Jana Nepomucena, fundacji Franza von Götzena. W 1714 roku dostawiono grupę Trójcy Świętej koronującej Maryję, ufundowaną przez Franza Ferdinanda von Fitschena, i figurę św. Franciszka Ksawerego. Tę drugą miasto postawiło jako wotum po zarazie. Łaciński chronogram pod nią, czyli napis, w którym wyróżnione litery składają się w datę, oznacza lata epidemii 1713–1714. W 1734 roku rodzina von Herbersteinów ufundowała grupę Ukrzyżowania. Szósta figura, św. Wacław, pochodzi z XVIII wieku.

Przez stulecia rzeźby wielokrotnie odnawiano. W 1866 roku Józef Nitsche zrobił to za 40 talarów, w 1882 roku wymieniono część kamiennych elementów i herbów, a w 1890 roku pracował przy nich kłodzki rzeźbiarz Józef Reimann. W latach 1915–1920 rzeźbiarz Bruno Tschötschel uzupełnił brakujące części i odnowił napisy. Wykonał też kopię św. Franciszka Ksawerego, a zniszczony oryginał trafił do muzeum.

Remonty i nazwy

Most naprawiano w latach 1626, 1701, 1750, 1889 i 1974. W 2009 roku przeszedł remont konserwatorski, wyróżniony w konkursie „Zabytek Zadbany” organizowanym wtedy przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dziś służy tylko pieszym.

Kłodzczanie nazywają go czasem mostem św. Jana albo mostem Wita Stwosza, od ulicy. Często porównuje się go z praskim mostem Karola.