Kamienice na rynku w Kłodzku: jeleń, lwy i dom towarowy

Kłodzki rynek, dziś plac Bolesława Chrobrego, wytyczono w XIII wieku, kiedy lokowano miasto. Pierwsze domy wokół niego były zapewne drewniane. W XVI wieku zaczęło się trwające dwa stulecia przebudowywanie starówki: najpierw stawiano kamienice renesansowe, potem barokowe. Pod wieloma z nich ciągną się do dziś średniowieczne piwnice, które łączyły się ze sobą i z korytarzami pod rynkiem. Więcej o nich mówi wpis o Podziemnej Trasie Turystycznej.

Kamienica Pod Jeleniem, nr 5

W południowo-wschodnim narożniku rynku stoi kamienica nr 5 , zwana Pod Jeleniem. Na filarze między oknami parteru jest wnęka, a w niej leży kamienny jeleń wyrzeźbiony w pełnej bryle. Fasada pochodzi z drugiej połowy XVII wieku. Nad gładkim, zapewne starszym parterem przez dwa piętra biegnie pięć płaskich kolumn przy ścianie, czyli pilastrów, z ozdobnymi głowicami. Trzy są gładkie, dwa żłobkowane. Okna pierwszego piętra mają nad sobą daszki, trapezowe i łukowe, z płaskorzeźbami w tynku. Dom wieńczy szeroki szczyt z dwoma oknami.

W domu działała apteka „Pod Złotym Jeleniem”. Istniała już w 1722 roku: wtedy aptekę w kamienicy nr 13 nazwano „Pod Murzynem”, żeby odróżnić ją od konkurencji spod jelenia. Na początku XXI wieku kamienicę odnowiono, między innymi za pieniądze Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKłodzko: twierdza nad miastem i gotycki most na Młynówce

Kamienica nr 8

W połowie XVIII wieku w miejscu kamienicy nr 8 stały dwie wąskie kamienice, zwrócone do rynku szczytami. Około 1800 roku ich właściciel postawił w ich miejscu jeden dom i przedłużył go w głąb parceli. W ścianę sieni wmurowano kamienną tablicę z herbem, monogramem F. S. i dwiema datami: 1508 i 1865. Data 1865 to zapewne rok przebudowy, który potwierdzają gładkie żeliwne kolumny, płaskie sklepienia w piwnicy i balustrada schodów. Kto nosił herb, nie udało się ustalić.

Żeliwne kolumny podtrzymują też schody na wszystkich piętrach. W sklepie na parterze stoją kolumny z liściastymi głowicami, dziś schowane za boazerią. Sień wyłożono dużymi płytami granitu.

Gotycki plan, nr 12

Kamienica nr 12 nie wyróżnia się fasadą. Jej wartość leży w planie: to jedna z niewielu kamienic w Kłodzku, które zachowały gotycki układ działki. Ma 7,30 metra szerokości, a razem z podwórzem i oficyną 34,25 metra głębokości. Średniowieczny jest podział wnętrz na dwa pasy. Piwnice pod frontem pochodzą zapewne z XVI wieku, a może są starsze. Kamienne domy budowano w Kłodzku już od połowy XIV wieku: od 1341 roku działała tu cegielnia, a w 1366 roku miasto wydało przepisy przeciwpożarowe.

Na rycinie z 1737 roku dom ma trzy osie okien i wysoki dach, a za nim stoi oficyna zakończona od strony ulicy Nad Kanałem wielobokiem. Ta wysoka oficyna, z jednym pomieszczeniem na parterze i schodami z zewnątrz, służyła jako magazyn. Pod koniec XVIII wieku albo około 1800 roku oba budynki rozbudowano, a w latach 70. XIX wieku fasada dostała obecny wystrój. Pod całym domem ciągną się średniowieczne korytarze i komory wykopane w lessie, czyli miękkiej glinie. W latach 1962–1977, kiedy ratowano starówkę przed zawaleniem, zespół z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie wypełnił je i zamurował.

Narożnik przy Spadzistej, nr 14

Kamienica nr 14 stoi na rogu z ulicą Spadzistą, która opada stromo ku Młynówce. W 1737 roku dom miał od południa drewniany szczyt, a za nim ogród sięgający murów miejskich. W murach tkwią fragmenty średniowieczne, a pod domem zachował się system korytarzy prowadzących pod rynek i łączących się z piwnicami sąsiedniej kamienicy nr 15. W 1969 roku górnicy pod kierunkiem specjalistów z AGH część z nich zlikwidowali i wzmocnili fundamenty.

Pod koniec XVIII wieku dom przebudowano. Piwnice ułożono na dwóch poziomach, bo teren opada. Na kamiennym zwieńczeniu bocznego wejścia od ulicy Spadzistej wyryto dawny numer domu, 35. Drzwi do sklepów od rynku obramowują drewniane portale z żłobkowanymi pilastrami, tarczami, wolutami i małymi daszkami.

Renesansowe portale, nr 15

Kamienica nr 15 , na rogu z ulicą Armii Krajowej, powstała w latach 1585–1588 w stylu renesansu. Około 1700 roku przebudowano ją na barokową. Od strony rynku cztery pilastry z ozdobnymi głowicami biegną przez dwa piętra. Piąty usunięto w 1924 roku i rytm fasady się zaburzył. Okna pierwszego piętra mają trójkątne i łukowe daszki z płaskorzeźbami. Szczyt ujmują po bokach ozdobne zwoje.

Od ulicy Armii Krajowej elewacja jest wyższa o jedno piętro i skromniejsza. Na parterze jest sześć podobnych portali z XVI wieku. Wyjątkiem jest czwarty od rogu, wykonany w 1924 roku.

Dom towarowy Glücksmanna, nr 19

Na rogu rynku i ulicy Czeskiej stoi dom handlowy z dwoma szczytami z wolutami. Dawniej stały tu dwie kamienice. W 1899 roku kupiec żydowskiego pochodzenia Gustav Glücksmann kupił południową i otworzył w niej dom towarowy. W 1903 roku kłodzki architekt Andreas Ernst przebudował dla niego budynek. Parter i pierwsze piętro zamienił w jedną salę sprzedaży, wspartą na żeliwnych kolumnach, z osobnymi schodami na górny poziom. Fasada dostała secesyjne formy i duże witryny.

W 1909 roku Glücksmann miał już także kamienicę narożną. Ernst połączył oba budynki i niemal całkiem przebudował narożny. Powstało wspólne, dwupoziomowe wnętrze sklepu, a na piętrze nad nim mieszkanie właściciela. Fasady ujednolicono: dolne kondygnacje dostały takie same przeszklenia, a górne wystrój nawiązujący do domu z podwójnym szczytem. Między szczytami planowano postać Atlasa z kulą ziemską. W 1938 roku według projektu Adolfa Ernsta przebudowano schody w sklepie.

Tego samego roku Glücksmannowie, zmuszeni przez nazistowskie prawo, sprzedali dom niemieckiej firmie Hawa. Na początku lat 40. Gustav Glücksmann i jego żona Meta zostali deportowani do obozu koncentracyjnego i zamordowani. Po wojnie w budynku otwarto Państwowy Dom Towarowy „Sezam”.

Głowy lwów, nr 35 i 36

Przy wylocie ulicy Wodnej stoją obok siebie dwie barokowe kamienice. Nr 35 pochodzi z drugiej połowy XVII wieku. Wejście ujmuje delikatny portal z wazonami na końcach daszku. Nad oknami pierwszego piętra są po dwa wystające daszki, jeden nad drugim, a między nimi pole ujęte stromymi zwojami. Najwyższe piętro miało pierwotnie jedno okno, dwa boczne dorobiono około 1900 roku. Parter zniszczyło wielkie okno sklepowe wybite przed 1880 rokiem.

Nr 36 , na rogu z ulicą Wodną, wzniesiono w XVIII wieku na renesansowym zrębie z drugiej połowy XVI wieku. Ma portal z około 1700 roku. Przez dwa piętra biegną cztery żłobkowane pilastry, a nad nimi, na wystających kostkach pod gzymsem, osadzono płaskorzeźbione głowy lwów. Szczyt wieńczy łukowy daszek. W połowie XIX wieku stał w tym miejscu ogromny pruski orzeł z rozpostartymi skrzydłami. Od ulicy Wodnej dwa niższe piętra zachowały resztki renesansowego detalu. W 1886 roku w parterze wybito okno wystawowe. W domu mieszkała słynna trucicielka Charlotta Ursinus.

Po drugiej stronie rynku, w pierzei południowej, stoi kamienica Götzenów pod numerem 11, dawny miejski pałac hrabiów von Götzen.