Browary w Kłodzku: parowy browar przy Czeskiej i Kreuz nad Młynówką

W XV wieku Kłodzko miało monopol na produkcję słodu i warzenie piwa. W mieście działały domowe browary i słodownia. Piwo leżakowało w głębokich, chłodnych piwnicach pod kamienicami, a jego ceniony smak przypisywano właśnie temu. O piwnicach więcej mówi wpis o Podziemnej Trasie Turystycznej. Z dawnych browarów zostały w Kłodzku dwa budynki.

Browar przy ulicy Czeskiej

Na rogu ulic Czeskiej i Browarnej stoi czteropiętrowy gmach dawnego browaru . Browar działał w tym miejscu już w 1737 roku: tak oznaczono go na rycinie z widokiem Kłodzka z lotu ptaka. Stał tu wtedy dwupiętrowy dom zwrócony szczytem do ulicy Czeskiej, a obok drugi, szczytem do Browarnej. Z tego drugiego zostały zapewne fragmenty kamienno-ceglanych murów piwnic i sklepione pomieszczenie w dolnej piwnicy. W murach tkwią pewnie fragmenty domów średniowiecznych.

Obecny budynek wzniesiono w latach 1869–1870 według projektu O. Motnera dla spółki Schweitzer und Brieger. Mówi o tym tablica na zachodniej elewacji. W archiwum zachował się projekt browaru z urządzeniami napędzanymi parą. Według projektu wysokie piwnice pod północną częścią miały służyć jako leżakownia, piwnice pod południową na skład słodu, a te pod dziedzińcem na fermentownię. Zbudowano go z pewnymi zmianami.

Browar produkował około 5000 hektolitrów piwa dolnej fermentacji rocznie i miał własną słodownię. Kilka razy zmieniał nazwę. Od 1871 roku był to browar Nathana Zimmermanna, a w 1907 roku przejęła go spółka, która wróciła do nazwy z czasów założenia browaru około 1848 roku: Bürgerliches Brauhaus Glatz, czyli Mieszczański Browar Kłodzki. Około 1900 roku w budynku działała restauracja. Piwo przestano warzyć w 1920 roku.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKłodzko: twierdza nad miastem i gotycki most na Młynówce

Gryfy i piwnice

Budynek ma dwa skrzydła: szersze północne od ulicy Czeskiej i węższe południowe. Elewacje stoją na cokole wyłożonym kamieniem. Okna mają profilowane obramienia, a na drugim i trzecim piętrze daszki. Pod oknami drugiego piętra, w pasie nad cokołem, umieszczono płaskorzeźby gryfów. Od Browarnej prowadzi brama przejazdowa.

Piwnice mają dwa poziomy. Górna kondygnacja wysuwa się pod dawne podwórze browaru. Największa komora, pod skrzydłem południowym, ma osiem przęseł sklepienia wspartych na trzech żeliwnych kolumnach. W 1980 roku zespół z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie badał piwnice i odkrył przy jej wschodniej ścianie studnię z kamienną cembrowiną, głęboką na około 20 metrów, o średnicy około 2,5 metra. Zachował się też szyb z elementami dźwigu, którym wyciągano beczki z piwnic na podwórze.

W 1921 roku budynek przebudował Friedrich Preisler, a w 1942 roku kłodzki architekt Ferche. Dziś mieści mieszkania i usługi.

Browar Kreuz nad Młynówką

Na Wyspie Piasek, przy dawnej Mühlgasse, dziś ulicy Stryjeńskiej 2 , nad samą Młynówką stoi drugi browar. Budynek wzniesiono około 1760 roku, zapewne na miejscu starszego, jako browar albo gorzelnię. Ze starszej budowli zostały sklepienia we wschodniej części. Na początku XIX wieku go rozbudowano. Dach z naczółkami, czyli ściętymi szczytami, i skromna elewacja to śląski klasycyzm w wykonaniu miejscowego budowniczego.

Pod koniec XIX wieku działał tu browar Kreuz, czyli Pod Krzyżem. Na działce wzdłuż Młynówki postawiono wtedy nowy budynek fabryczny z kominem, połączony ze starym. Pod koniec XX wieku komin skrócono. Po 1945 roku budynek służył na mieszkania i magazyny, a nowsza część na magazyny wojewódzkiego przedsiębiorstwa handlowego. Ucierpiał w powodzi w 1997 roku, a w 1998 roku spłonęła więźba dachu.

Dom właściciela browaru

Browar łączył się z domem przy ulicy Matejki 11 , na rogu ze Stryjeńską. Był to dom kupiecki, w którym mieszkał właściciel browaru, a na parterze mieściła się zapewne gospoda. Między budynkami jest wewnętrzny dziedziniec wyłożony płytami piaskowca i kamieniem polnym.

Piwnice pod frontem i parter zachodniej części mogą pochodzić z XVII wieku. Środkową część z przejazdową sienią zbudowano w baroku. W zworniku portalu wyryto chronostych, czyli napis, którego wyróżnione litery składają się w datę: 1739, z inicjałami R i G. Skrzydła dobudowano w pierwszej połowie XIX wieku, a fasada dostała obecny wystrój około 1860 roku.

Przed wojną mieściła się w domu piwiarnia „Altdeutsche Bierstuben Zum Goldenen Kreuz”, Pod Złotym Krzyżem. Po wojnie był tu popularny bar „Krakowianka”, a później bar „Kasztelański”.