Andreas Ernst, architekt Kłodzka: domy, wille i mauzoleum

W latach 1891–1929 w Kłodzku działała firma budowlana Andreasa Ernsta. Razem z filią w Polanicy-Zdroju postawiła około 90 budynków, w bardzo różnych stylach: od wystroju naśladującego dawne epoki przez secesję po modernizm. Ernst łączył je z motywami z architektury alpejskiej i miejscowej. Jego domy stoją na rynku, na placu Jagiełły, na Wyspie Piasek i na całych ulicach wschodniego przedmieścia.

Mistrz murarski z Glücksburga

Andreas Christian Hartwig Louis Ernst urodził się 11 maja 1861 roku w Glücksburgu. Był mistrzem murarskim i architektem. W 1891 roku założył w Kłodzku firmę budowlaną, a od 1904 roku prowadził też filię w Polanicy. Zbudował tam między innymi Nowy Dom Zdrojowy, Łazienki Heleny i kościół Wniebowzięcia NMP. W Polanicy, w latach 1905–1915, jego firma postawiła na własnych działkach kilkanaście willi i pensjonatów.

Nie wszystko, co budowała firma Ernsta, sam projektował. Przy części budynków realizował projekty innych architektów.

Pod koniec XIX wieku Kłodzko szybko rosło. Od 1877 roku rozbierano mury i bramy, a przedmieścia, dotąd hamowane przez twierdzę, zaczęły się szybko zabudowywać.

Plac Jagiełły

Plac Jagiełły, dawniej Wilhelmplatz, zabudowywano od lat 80. XIX wieku. W 1896 roku Ernst zaprojektował dwie kamienice w środku jego północno-zachodniej pierzei: nr 5 i nr 6 . Inwestorem był budowniczy Hartmann Morawietz, właściciel obu działek. Ernst ułożył fasady jak lustrzane odbicia, z myślą o wyglądzie całego placu. W projekcie, zachowanym we wrocławskim archiwum, dał im bogaty wystrój w stylu późnego renesansu.

Od 1927 roku oba domy należały do Towarzystwa Ubezpieczeń Ogniowych. W latach 30. Towarzystwo je połączyło: w 1934 roku zamiast ściany między sieniami postawiono kolumny, a w 1937 roku zmieniono fasady. Historyzujący detal skuto, a w jego miejsce dano skromne pasy z piaskowca i okazały portal. Na osi obu elewacji umieszczono płaskorzeźbę św. Floriana, patrona strażaków, dzieło Franza Wagnera. W niektórych mieszkaniach zostały pierwotne sztukaterie.

Od 1950 roku do końca lat 60. w kamienicach miał siedzibę kłodzki oddział Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKłodzko: twierdza nad miastem i gotycki most na Młynówce

Dom towarowy na rynku

Najbardziej znanym dziełem Ernsta w centrum jest dom handlowy przy rynku, pod numerem 19. W 1903 roku przebudował kamienicę dla kupca Gustava Glücksmanna: dwa dolne piętra zamienił w salę sprzedaży na żeliwnych kolumnach, a fasadę w secesyjną, z wielkimi witrynami. W 1909 roku połączył ją z sąsiednią narożną kamienicą. W 1901 roku przebudował też wnętrza parteru w kamienicy przy ulicy Armii Krajowej 6.

Wodna 10 i Wyspa Piasek

W latach 1908–1909 przy ulicy Wodnej 10 Ernst postawił dom mieszkalny ze sklepami dla mistrza szewskiego Heinricha Tautza. Na parceli stały domy już w XV wieku. Z dawnej zabudowy zostały wspólne mury z sąsiadami i piwnica ze sklepieniem pod północną częścią domu. Tylną ścianę budynku widać ponad murami miejskimi od strony Młynówki.

Fasada ma cztery osie okien. W parterze zachowały się witryny sklepów z drzwiami ustawionymi ukośnie. Wyżej elewację dzielą pionowe pasy z tynku naśladującego kamienne bloki, a między oknami są pola z podwieszonymi wieńcami. Mansardowy dach ma dwa trójboczne wykusze.

W 1912 roku na Wyspie Piasek, przy ulicy Braci Gierymskich 12, zbudował dom dla Wendelina Wagnera , właściciela rzeźni koni. Pod trójbocznym wykuszem wyrobiono w tynku datę i nazwisko właściciela, a nad oknami trzeciego piętra umieszczono godło z koniem.

Wschodnie przedmieście

Na wschodnim przedmieściu, które rozrastało się na przełomie wieków, Ernst budował na własnych działkach. Należały do niego domy przy dzisiejszej ulicy Grunwaldzkiej i przy ulicy Łużyckiej. Według jego projektów przy Łużyckiej stanęły kamienica nr 8/10/12 (1903–1905), budynek nr 7/9 dla kłodzkiej inspekcji kolejowej (1908) i willa nr 11 (1911).

W 1909 roku Ernst kupił część działki przy dzisiejszej ulicy Lutyckiej 11 , wtedy Sudetenstrasse 9, i na przełomie 1909 i 1910 roku postawił na niej kamienicę. Równocześnie budował secesyjną kamienicę pod numerem 17. Obie mają trójbocznie wysunięte wykusze i stiukowe wieńce i girlandy. Dom pod numerem 11 sprzedał jeszcze w 1910 roku. Nowy właściciel, C. Fels, umieścił swój monogram obok daty budowy na tylnej elewacji.

Willa przy Grunwaldzkiej

Około 1900 roku Ernst zbudował podwójną willę przy ulicy Grunwaldzkiej 4–6 . Datę 1900 umieścił na fasadzie części nr 6, a monogram AE na furtce i na fasadzie części nr 4. Dom miał kilka mieszkań na wynajem o różnym standardzie. Część nr 6 Ernst przeznaczył na własne mieszkanie. Fasady łączą detale naśladujące dawne style z modną wtedy secesją.

Po wojnie w willi urządzono przedszkole. Powódź w 1997 roku zniszczyła piwnice i parter, a w 1998 roku dom przeszedł remont.

Mauzoleum w dawnym ogrodnictwie

Na wschodnim skraju miasta, przy dzisiejszej ulicy Walecznych, Ernst założył ogrodnictwo. Teren w pobliżu rodzinnej willi należał do niego od lat 20. XX wieku. Prawdopodobnie w 1927 roku zaprojektował i zbudował tu rodzinne mauzoleum . Kamienny grobowiec z elementami neorenesansu wkomponował w zbocze dawnego kamieniołomu, w duchu niemieckiego romantyzmu. Pierwszy projekt miał cechy neogotyckie.

Andreas Ernst zmarł 12 czerwca 1929 roku w Kłodzku. Trzy dni później, za zgodą policji budowlanej, złożono jego trumnę w grobowcu przygotowanym na dwa groby. Mauzoleum zamykały wtedy proste drzwi z podwójnych dębowych desek.

Po 1945 roku grobowca nikt nie pilnował i został zdewastowany. W listopadzie 2010 roku zabezpieczono go: oczyszczono wnętrze i teren, uzupełniono dach, wstawiono kraty w okienka i w otwór drzwi. 31 sierpnia 2023 roku, na wniosek właściciela działki, mauzoleum wpisano do rejestru zabytków.