Kolegium jezuickie w Jeleniej Górze

Kiedy w połowie XVII wieku katolicy zaczęli odzyskiwać na Śląsku utracony grunt, ich narzędziem byli jezuici. W Jeleniej Górze zakon pojawił się około 1650 roku, a ślady jego obecności to dziś dwa budynki przy dawnych murach: kolegium i niewielka kaplica wciśnięta w basztę bramną.

Kolegium przy murach

Jezuici chcieli w mieście własnej szkoły, ale nie od razu ją dostali. Ich pierwszą prośbę biskup wrocławski i rada miasta odrzucili, uznając, że Jelenia Góra jest zbyt mała i zbyt biedna na kolegium. Dopiero za drugim razem, 3 kwietnia 1699 roku, otrzymali zgodę na budowę. Wydzielono im plac przy murach miejskich, w pobliżu dzisiejszej ulicy Kopernika, i na początku XVIII wieku stanął tam budynek z salami lekcyjnymi i kaplicą.

Kolegium było czymś więcej niż szkołą. Stało się ośrodkiem katolickiej nauki i kultury w mieście, w którym większość mieszczan była luterańska. To ten sam front, na którym jezuici przejęli farę i barokizowali jej wnętrze. Budynek zaprojektowano na planie zbliżonym do podkowy, z dwoma skrzydłami zamykającymi wewnętrzny dziedziniec, z których zachodnie jest dłuższe o dziewięć metrów. Środek fasady akcentuje lekko wysunięta, pięcioosiowa część zwieńczona trójkątnym szczytem, wypełnionym ozdobną, muszlową dekoracją z herbową tarczą pośrodku.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieJelenia Góra: płótno, wiara i cieplickie źródła

Upadek i kolejne wcielenia

Passa jezuitów skończyła się razem z Habsburgami. W 1740 roku Śląsk zajął protestancki król pruski Fryderyk II, a zakon, który był głównym motorem walki z reformacją, znalazł się na straconej pozycji. Kolegium zaczęło podupadać, około 1766 roku niemal przestało istnieć, a po kasacie zakonu w 1776 roku jezuici opuścili miasto w 1778 roku.

Opuszczony budynek zmieniał potem właścicieli i funkcje. Około 1780 roku kupił go zamożny mieszczanin Christian Thomann i urządził w nim letni ogród z salą koncertową. Później mieściły się tu kluby, między innymi Towarzystwa Jeleniogórskich Kupców, oraz mała szkoła katolicka. W 1834 roku dobudowano drugie skrzydło. W 1850 roku część obiektu przejęły władze powiatu z przeznaczeniem na areszt i więzienie, a wschodnie skrzydło służyło jako więzienie aż do II wojny światowej. Po wojnie budynek wrócił do parafii kościoła śś. Erazma i Pankracego. Dziś dawne kolegium stoi przy ulicy Jeleniej, tuż obok fary.

Kaplica w baszcie

Kilkadziesiąt metrów dalej, u zbiegu ulic Konopnickiej i 15 Grudnia, do dawnej wieży Bramy Wojanowskiej przylega kaplica św. Anny . Jej początek jest nietypowy: powstała około 1514 roku z przebudowy dawnej baszty bramnej i wieży w północno-wschodnim narożniku miasta. Pierwsza wzmianka o niej pochodzi z 1516 roku. Kaplica ucierpiała w czasie wojny trzydziestoletniej, a w 1669 roku przejęli ją jezuici i uczynili z niej swoją filię.

Gruntowną przebudowę prowadził od 1709 roku architekt Kaspar Jentsch. Zmieniła ona charakter dawnej baszty nie do poznania: w grubych, obronnych ścianach przebito wysokie okna, od północy założono nowy portal z trójkątnym nadprożem i łacińskim napisem z datą 1715, a dawne otwory strzelnicze zamurowano. Kilka z nich, w górnej części ściany północnej, przetrwało pod obecnym poddaszem. Wnętrze przykryto beczkowatym sklepieniem z bocznymi wgłębieniami nad oknami, a na kalenicy dachu osadzono małą wieżyczkę z chorągiewką i datą 1709. Ośmioboczna górna kondygnacja wieży, otwarta arkadami i zwieńczona hełmem, to już barok, ale niżej wciąż widać kamienny mur dawnej baszty.