Kościół śś. Erazma i Pankracego w Jeleniej Górze

Fara od stuleci wyznacza panoramę Jeleniej Góry. Trójnawowa, gotycka bryła z wysoką wieżą stoi we wschodniej części centrum, na skraju dawnego założenia obronnego. To najstarszy duży kościół miasta i przez wieki był jego głównym.

Budowa w dwóch etapach

Obecna świątynia stanęła na miejscu wcześniejszego, drewnianego kościoła, który spłonął w 1303 roku. Murowaną budowlę wznoszono w dwóch fazach. Najpierw, około 1380–1400, powstały prezbiterium i mury korpusu. Potem, we wczesnym XV wieku, dobudowano nawę środkową i założono sklepienia. Kościół jest trójnawową bazyliką zwróconą ołtarzem na wschód, murowaną głównie z kamienia, z długą, wielobocznie zamkniętą częścią prezbiterialną mieszczącą ołtarz.

Pożary wracały tu regularnie. W 1549 roku ogień zniszczył dach i wieżę, odbudowane do 1552 roku, przy czym wieżę podwyższono. Jej charakterystyczny barokowy hełm z prześwitem pochodzi z 1736 roku. Od zachodu w przyziemiu wieży zachował się gotycki portal główny, a w ścianie południowej drugi, zwieńczony ostrym, trójkątnym szczytem, z płaskorzeźbą Ukrzyżowania nad wejściem i figurami Samsona i lwa u dołu.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieJelenia Góra: płótno, wiara i cieplickie źródła

Sto lat ewangelickie, potem jezuici

Losy kościoła to w skrócie losy śląskiego sporu wyznaniowego. Od lat dwudziestych XVI wieku, przez ponad sto lat, świątynia należała do gminy ewangelickiej. W 1654 roku odebrano ją protestantom i przekazano sprowadzonym do miasta jezuitom, którzy osiem lat później przeprowadzili gruntowny remont, a w pierwszej połowie XVIII wieku przebudowali wnętrze na barokowe. Dlatego gotycka z zewnątrz świątynia w środku jest w dużej części barokowa.

To zderzenie epok widać w wyposażeniu. Sklepienie nawy głównej i części z ołtarzem jest gotyckie, o żebrach układających się w gęstą sieć, wspartych na kamiennych wspornikach wyrzeźbionych w kształcie masek. Ołtarz główny pochodzi już z lat 1713–1718 i ma rozbudowaną strukturę z kolumnadą, w której ustawiono figury czternastu świętych. Wykonał go rzeźbiarz Thomas Weisfeldt wraz z rzeźbiarzem w drewnie Davidem Hielscherem, tym samym, który pracował potem przy Kościele Łaski. Obok stoją starsze sprzęty: renesansowa ambona z 1591 roku o bogatej dekoracji figuralnej, ozdobne ławy dla duchownych, tak zwane stalle, z 1567 roku i organy z 1706 roku, dzieło Adama Horatiusa Caspariniego. Przy nawie południowej mieści się renesansowa kaplica nakryta kopułą.

Między zewnętrznymi filarami podpierającymi część z ołtarzem wmurowano trzy otwarte kaplice grobowe, najstarszą z 1609 roku i dwie barokowe z początku XVIII wieku, a na zewnętrznych ścianach kościoła rozmieszczono epitafia i nagrobki. Przed kościołem przy Placu Kościelnym ustawiono kolumnę Matki Boskiej z 1712 roku, także autorstwa Weisfeldta, a obok rzeźbę św. Jana Nepomucena z 1709 roku, przeniesioną tu w XIX wieku z mostu na Młynówce, dawnym kanale młyńskim.

Plebania i dawna szkoła

Na południe od kościoła stoi plebania , zbudowana najprawdopodobniej w drugiej połowie XV wieku i odbudowana po pożarze w połowie XVI stulecia. Przez długi czas mieściła się w niej szkoła parafialna, którą w 1637 roku również przejęli jezuici. Budynek jest murowany z kamienia i cegły, z renesansowymi, profilowanymi obramieniami okien wyższych kondygnacji. Na jego osi biegnie wąski, sklepiony przechód łączący Plac Kościelny z ulicą Konopnickiej. Nad przejściem, od strony dawnego cmentarza, tkwi w murze kamienna tablica z łacińskim napisem i datą 1562, przypominającym, że szkołę odbudowano po wielkim pożarze miasta.