Pałac Schaffgotschów w Cieplicach

Fasada ma osiemdziesiąt jeden metrów długości. Pałac Schaffgotschów zamyka od południa Plac Piastowski, główny plac Cieplic, a jego skrzydła otwierają się w stronę parku. To największa budowla dzielnicy i najlepszy dowód na to, kto przez pięćset lat tu rządził.

Ród, który miał Cieplice

Schaffgotschowie byli śląskim rodem możnowładczym, wywodzącym się według historyków z Frankonii. Pod Karkonoszami rozsiedli się w XIV wieku. Kupili zamek Chojnik, a Cieplice weszły w ich posiadanie na przełomie XIV i XV wieku. Trzymali je aż do 1945 roku. Byli na tyle potężni, że jeden z nich, Hans Ulrich, dosłużył się w XVII wieku pozycji magnata, popadł w niełaskę cesarza i w 1635 roku został stracony w Ratyzbonie. Ród to przetrwał i dalej gospodarował w dolinie.

W miejscu dzisiejszego pałacu stał najpierw dwór, a w drugiej połowie XVI wieku renesansowa rezydencja. W 1777 roku pożar strawił cały zespół. Odbudowę podjął Johann Nepomucen Schaffgotsch, wznosząc w latach 1784–1788 zupełnie nową budowlę, znacznie większą od poprzedniej. Projekt wykonał Johann Georg Rudolf, a bryła łączy dojrzały barok z formami wczesnoklasycystycznymi.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieJelenia Góra: płótno, wiara i cieplickie źródła

Wnętrza i park

Pałac stoi na planie litery C, z korpusem i dwoma bocznymi skrzydłami zwróconymi ku ogrodowi. Fasadę z dwudziestoma jeden rzędami okien akcentują dwie lekko wysunięte, trójosiowe części z herbami Schaffgotschów pod półkoliście wygiętym gzymsem. Wnętrza urządzano w latach 1789–1809 w stylu empire, dworskiej odmianie klasycyzmu. Malowidła wykonał Anton Paetz, sztukaterie Johann Joseph Echtler. Na osi korpusu mieści się dwukondygnacyjna sala balowa, zwana Wielką, a obok sale Biała, Niebieska z oryginalnymi jedwabnymi obiciami ścian z końca XVIII wieku, Żółta, kaplica i pokój muzyczny. Zachował się też zespół pieców kaflowych z tego samego okresu. W 1839 roku od strony ogrodu dostawiono taras na żłobkowanych filarach.

Park przy pałacu zakładano etapami. Barokowy ogród powstał w 1713 roku, przekształcono go w 1796 roku, potem powiększano w latach 1816–1821 i w 1834 roku, kiedy pracował przy nim ogrodnik Ritter z Bad Muskau. Ostateczny kształt nadał mu w 1889 roku ogrodnik Rother z Wrocławia. Pałac przy Placu Piastowskim od 1975 roku jest siedzibą filii Politechniki Wrocławskiej. Wcześniej, po ucieczce ostatniego z rodu w lutym 1945 roku, mieścił kolejno radziecki szpital, ośrodek harcerski i szkołę.

Pawilony w parku

Park Schaffgotschów z czasem stał się parkiem zdrojowym i obudowano go budowlami dla kuracjuszy. Najstarszy jest pawilon zwany Galerią , którego budowę rozpoczęto w 1797 roku według projektu K.G. Geisslera. Założono go na planie kwadratu, z okrągłym salonem pośrodku, nakrytym kopułą, i z kolumnowym gankiem od frontu. Dziś mieści się w nim kawiarnia i dom kultury.

Nieco dalej stoi dom zdrojowy Edward , wzniesiony pierwotnie jako Kursaal, pawilon spacerowo-handlowy w stylu późnego klasycyzmu, przebudowany w latach 1867–1868 w duchu eklektyzmu, mieszającego różne dawne style. Jego elewacja ogrodowa była zwrócona ku osi widokowej na Karkonosze. W wielkim salonie o wysokości dwóch kondygnacji zachowało się malowidło na suficie z alegoryczną sceną triumfu Jutrzenki nad Nocą i portretem Johanna Antona Schaffgotscha. Trzecią budowlą jest teatr zdrojowy z lat 1835–1836, dzieło Alberta Tollberga, przebudowany w 1880 roku przez nadbudowanie piętra i wprowadzenie półkolistej widowni. Do dziś działa jako teatr.