Kościół cystersów w Cieplicach

Kościół stoi tuż przy pałacu Schaffgotschów, po drugiej stronie parku, i to nie przypadek. Obie budowle wzniósł ten sam ród, tyle że jedną dla siebie, a drugą dla sprowadzonego zakonu. W ołtarzu głównym wisi obraz jednego z najważniejszych malarzy baroku na Śląsku.

Zakon z Krzeszowa

Cystersów sprowadzili do Cieplic Schaffgotschowie już w 1403 roku, z odległego o kilkadziesiąt kilometrów klasztoru w Krzeszowie. Według miejscowej tradycji miała to być podzięka za narodziny syna. Mnisi założyli tu podległy dom zakonny i probostwo, objęli patronat nad kościołem i dostali jedno z dwóch znanych wówczas ciepłych źródeł.

Obecny kościół jest znacznie późniejszy. Wzniesiono go w latach 1712–1714 według projektu jeleniogórskiego architekta Kaspara Jentscha. Zastąpił on świątynię z 1547 roku, która spłonęła w 1711 roku, a ta z kolei stała na miejscu wcześniejszej, drewnianej. Budowla jest jednonawowa, z rzędami bocznych kaplic i galeriami nad nimi, a jej wystrój to dojrzały barok i rokoko. Od północy do nawy przylega klasycystyczna przybudówka z zejściem do krypty rodowej Schaffgotschów z 1854 roku.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieJelenia Góra: płótno, wiara i cieplickie źródła

Willmann i „śląski Rembrandt”

Sercem wnętrza jest obraz w ołtarzu głównym, „Maria jako Królowa Niebios w otoczeniu świętych cysterskich”. Namalował go w latach 1686–1688 Michael Willmann, płótno ma około czterech i pół metra wysokości. Willmanna nazywa się „śląskim Rembrandtem” za sposób, w jaki operował światłem, i za dramatyczne, pełne emocji kompozycje. To jedno z jego dojrzałych dzieł, powstałe w czasie, gdy realizował liczne zamówienia dla śląskich kościołów i klasztorów.

Obraz nie jest jedyną rzeczą wartą uwagi. Na filarach nawy rozwieszono cykl przedstawień dwunastu apostołów pędzla Georga Wilhelma Neunhertza, sprzed 1723 roku. Po północnej stronie kościoła przy ulicy Cieplickiej stoi kolumna Trójcy Świętej, ufundowana w 1708, a wzniesiona w 1720 roku. Wyposażenie ołtarzy powstawało przez cały XVIII wiek, z udziałem rzeźbiarzy z Jeleniej Góry, Lubomierza i Krzeszowa.

Klasztor z ukrytymi freskami

Do kościoła przylega od zachodu dawny klasztor cystersów, czteroskrzydłowy budynek z wewnętrznym dziedzińcem. Wzniesiono ją w latach 1586–1587, prawdopodobnie na piętnastowiecznych reliktach, a po pożarze w 1671 roku gruntownie przebudowano pod kierunkiem mistrza murarskiego Martina Schupperta, z fundacji krzeszowskiego opata Bernharda Rosy.

W latach 1687–1689 anonimowy malarz z czeskiego Vrchlabí wraz z Sigismundem Leistritzem pokrył wnętrza freskami. To największy znany na Śląsku zespół malowideł poświęconych św. Bernardowi z Clairvaux. W 1812 roku freski zamalowano i pokryto tynkiem, przez co na blisko dwieście lat zniknęły z oczu. Odsłonięto je i zakonserwowano dopiero po 2010 roku, przy okazji urządzania w budynku muzeum. Gdy w 1810 roku zniesiono zakon, część budynku zajęła parafia, a resztę wraz z biblioteką kupili Schaffgotschowie, urządzając tu rodowe archiwum i zbiory przyrodnicze. Z tych zbiorów wyrosło Muzeum Przyrodnicze , działające tu od 1965 roku. Dziś w budynku mieści się też parafia i kolegium zakonu pijarów, a jedna z sal kryje Wirtualne Muzeum Barokowych Fresków na Dolnym Śląsku.