Poprzedni dworzec w Żyrardowie, z czasów kolei warszawsko-wiedeńskiej, zburzono w pierwszej wojnie światowej. Ten, który stoi dziś przy Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego 1 , postawiono na jego miejscu na początku lat dwudziestych XX wieku, w młodej, dopiero co niepodległej Polsce.
Stacja jak szlachecki dwór
Budynek zaprojektowano w tak zwanym stylu dworkowym, który po 1918 roku uchodził za styl narodowy. Za wzór brał w nim dawny polski dwór szlachecki, z czterospadowym, łamanym dachem, a formy czerpał z baroku i renesansu. Nowe dworce budowane w tym stylu miały nadawać państwowym budynkom swojski, polski charakter. Podobne stacje stawiano wtedy na całej linii.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście ŻyrardówProjekt Romualda Millera
Dworzec przypisuje się Romualdowi Millerowi, architektowi, który od 1921 roku kierował wydziałem architektonicznym Dyrekcji Kolei Warszawskiej. Żyrardowską stację zaprojektował około 1922 roku, a w kolejnych latach jego rękę widać na dworcach w Pruszkowie i Grodzisku Mazowieckim. Z czasem Miller odszedł od stylu dworkowego w stronę modernizmu.
Ten sam nurt kolejowego budownictwa lat dwudziestych, sięgający po barok i formy polskiego dworu, zostawił ślady także dalej na linii. O żelbetowej wieży ciśnień z tego samego typowego projektu, co żyrardowska, i o dworcu z 1902 roku pisaliśmy przy kolei w Sochaczewie.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Żyrardów — inne miejsca
- Dom Krastynki w Żyrardowie: pierwszy drapacz chmur miasta Dom Krastynki w Żyrardowie to czteropiętrowa kamienica z około 1910 roku, najokazalsza w mieście. Mieściła gimnazjum żeńskie, lokal PPS i kino w podwórzu.
- Domy robotnicze w Żyrardowie: familijniaki i Dom Ludowy Domy robotnicze w Żyrardowie to wielorodzinne familijniaki, w których fabryka lnu mieściła pracowników, i Dom Ludowy z salą kinową dla całej osady.
- Fabryka lnu w Żyrardowie: hale, para i woda z Pisi Fabryka lnu w Żyrardowie to zwarty zespół ceglanych hal, w których len szedł od czesalni po drukarnię, napędzany parą, prądem i wodą z przegrodzonej rzeki.
- Kościoły w Żyrardowie: trzy wyznania jednej osady Kościoły w Żyrardowie należą do trzech wyznań: katolickiego, ewangelickiego i baptystycznego. Wyrosły obok siebie, bo do fabryki lnu ściągali ludzie z wielu stron.
- Pałacyk Dittricha w Żyrardowie: dom fabrykanta, dziś muzeum Pałacyk Dittricha w Żyrardowie to willa właściciela fabryki lnu z lat 80. XIX wieku, wzorowana na francuskich rezydencjach. Od 1948 roku mieści się w niej muzeum.
- Szkoły w Żyrardowie: ceglane budynki osady fabrycznej Szkoły w Żyrardowie to grupa ceglanych, neogotyckich budynków, które fabryka lnu postawiła dla dzieci robotników przy jednej ulicy pod koniec XIX wieku.
- Szpital w Żyrardowie: lecznica osady fabrycznej Szpital w Żyrardowie zbudowała fabryka lnu dla swoich robotników w latach 1892–1894. Po pierwszej wojnie dostawiono do niego kolejne pawilony.
- Willa Zyskinda w Żyrardowie: drewniany dom kupca Willa Zyskinda w Żyrardowie to drewniana rezydencja z 1899 roku, którą postawił sobie Avrom Zyskind, kupiec drzewny spoza fabrycznego kręgu miasta.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Dworzec kolejowy w Żyrardowie, oprac. Halina Lisińska, 1998
Źródła internetowe