Carskie koszary w Przasnyszu

Położenie Przasnysza na trakcie z Prus w głąb Mazowsza miało swoją cenę. Przez miasto raz po raz przechodziły obce wojska, a w czasach pokoju w nim kwaterowały. Ciężar ich utrzymania jako pierwsi narzucili mieszczanom Prusacy. W 1806 roku miasto zajęli Kozacy, wkrótce wyparci przez wojska napoleońskie, a po 1812 roku weszli Rosjanie, którzy po powstaniu styczniowym zostali już na stałe.

Pod koniec XIX wieku ten kwaterunek przybrał trwały kształt. Władze carskie postanowiły wznieść w Przasnyszu koszary i odkupiły w tym celu od prywatnych właścicieli grunty przy dzisiejszej ulicy Makowskiej. Podobną politykę rosyjski zaborca prowadził w innych mazowieckich miasteczkach, o czym pisaliśmy przy carskich koszarach w Grójcu. W pierwszych latach XX wieku, mniej więcej między 1902 a 1912 rokiem, stanął tam zespół budynków dla stacjonującego wojska. Dziś liczy ponad sto obiektów o różnym przeznaczeniu, ale tylko niewielka ich część pochodzi jeszcze sprzed I wojny światowej.

Budynki, które zmieniały mundury

Historię garnizonu widać najlepiej na losach pojedynczych domów. Budynek oznaczony numerem 1, postawiony przez Rosjan jako koszarowy, przeszedł przez ręce niemal każdej armii, która trzymała miasto. Po 1915 roku weszli do niego Niemcy. 11 listopada 1918 roku koszary zdobyli żołnierze Polskiej Organizacji Wojskowej, choć stacjonował w nich wtedy garnizon niemiecki liczący około ośmiuset ludzi. W czasie II wojny światowej wrócili Niemcy, a po jej zakończeniu do Przasnysza wróciło Wojsko Polskie. Po 1960 roku budynek numer 1 zamieniono na mieszkania dla rodzin wojskowych, a po kapitalnym remoncie w latach 1982–1986 na internat garnizonowy. W innym z zachowanych obiektów, budynku numer 6, mieści się sztab.

Eklektyzm w cegle

Budynki koszarowe wzniesiono w stylu eklektycznym, z użyciem form neoklasycystycznych, czyli nawiązujących do architektury antyku. Są murowane z cegły, otynkowane, dwukondygnacyjne, o grubych, blisko metrowych ścianach zewnętrznych. Fasadę budynku numer 1 dzieli czternaście pionowych rzędów okien, a jej środek zamyka ryzalit, czyli występ muru, zwieńczony trójkątnym frontonem. Otwory okienne przykryto łagodnymi łukami, a elewacje obiega kilka gzymsów, w tym ozdobny, wypukły pas tuż pod dachem.

We wnętrzu przetrwały ceglane, sklepione klatki schodowe, a na części pięter oryginalne metalowe balustrady z kutym ornamentem. Posadzki wykonano z lastryka, czyli szlifowanej masy z okruchów kamienia, a w korytarzu parteru położono płyty marmurowe.

Zespół koszar leży przy ulicy Makowskiej 41 , na wschodnim skraju miasta.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.