Kościół i klasztor bernardynów w Przasnyszu

W zachodniej części Przasnysza, około pięćdziesięciu metrów od ulicy, za pasem parku, stoi ceglany kościół, który mimo swojego wieku wygląda na starszy, niż jest. To kościół świętego Jakuba i świętej Anny, część zespołu klasztornego, który uchodzi za jeden z najpóźniejszych kościołów gotyckich w Polsce. Razem z przylegającym do niego klasztorem trafił na listę Kanonu Krajoznawczego Polski, czyli spis miejsc uznanych za warte poznania w skali kraju.

Fundatorem był Paweł Kostka, chorąży ciechanowski, spokrewniony z tym samym rodem, z którego wyszedł święty Stanisław Kostka. Nowy kościół zaczęto wznosić na miejscu starszej, szpitalnej świątyni pod tym samym wezwaniem, znanej z XVI wieku. Budowa ciągnęła się przez kilkadziesiąt lat i zakończyła się w 1618 roku. Wtedy w większej części kraju od dawna budowano już w stylu barokowym, a Przasnysz konsekwentnie trzymał się gotyku, formy z poprzedniej epoki.

Cegła i sklepienie w gwiazdy

Kościół jest jednonawowy, z prezbiterium, czyli częścią przy głównym ołtarzu, zamkniętym po bokach trzema ścianami. Mury wzniesiono z cegły w wątku gotyckim, z cegieł o różnej fakturze, z tynkowanymi wnękami, które pozorują dodatkowe okna. Nawę i prezbiterium przykryto sklepieniem kolebkowym z lunetami, czyli podłużnym sklepieniem z wcięciami nad oknami, a jego powierzchnię pokryto gwiaździstą siatką żeber. Ostrołukowe okna są duże, podzielone kamiennym słupkiem i rozglifione, to znaczy rozszerzające się do wnętrza, żeby wpuścić więcej światła.

Od zachodu do nawy przylega narteks, czyli sklepiony przedsionek, a przy północno-wschodnim narożniku stoi czworoboczna wieża wsparta uskokową skarpą, z ciasnymi, krętymi schodami w środku. W elewacjach powtarzają się schodkowe szczyty nawy, kaplic i wieży, a między nimi sterczyny i płaskie, przyścienne filary. Przy narożniku narteksu wmurowano kamienną tablicę z łacińskim napisem, datowaną na 1637 rok.

Od bernardynów do pasjonistów

Klasztorem opiekowali się bernardyni aż do 1864 roku, gdy władze carskie po powstaniu styczniowym skasowały zakon. Zabudowania przez pewien czas służyły jako szpital. II wojna światowa zniszczyła południowe skrzydło klasztoru i uszkodziła wieżę z klatką schodową. Po wojnie kościół odremontowano, a jego wnętrze urządzono na nowo. Polichromie, czyli malarską dekorację ścian, wykonali w latach pięćdziesiątych Jerzy Hoppen i Kazimierz Kwiatkowski, witraże zaprojektował Stanisław Powalisz z Poznania. Kolejny gruntowny remont, z wymianą więźby dachowej, przeszedł kościół w latach siedemdziesiątych. Dziś gospodarzami są ojcowie pasjoniści.

W dawnym ogrodzie klasztornym rośnie stare drzewo, nazywane drzewem świętego Wawrzyńca i wiązane miejscową tradycją z czasem budowy klasztoru, około 1615 roku. Zespół stoi przy ulicy 3 Maja 34 , na zachodnim krańcu śródmieścia.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.