Kamienice Rynku w Przasnyszu

Kamienice wokół przasnyskiego rynku wyglądają na starsze, niż są. Prawie wszystkie powstały w tym samym, krótkim czasie: w latach dwudziestych XX wieku, po tym jak I wojna światowa obróciła miasto w gruzy. W lutym i marcu 1915 roku front zatrzymał się na Przasnyszu, a ostrzał artyleryjski i walki uliczne zniszczyły około siedemdziesięciu procent zabudowy. Po odzyskaniu niepodległości miasto stanęło przed koniecznością szybkiej, niemal całkowitej odbudowy.

Odbudowa nie była chaotyczna. Architekci Kazimierz Saski i Kazimierz Tołłoczko opracowali plan regulacyjny, który porządkował zagospodarowanie miasta, a zwłaszcza okolic rynku. To wtedy przy placu i sąsiednich ulicach wyrosły murowane kamienice mieszkalno-handlowe, z lokalami użytkowymi w parterze i mieszkaniami na piętrach.

Średniowieczna działka, międzywojenna fasada

Nowe domy stanęły na starym rozplanowaniu. Rynek i przyległe ulice rozmierzono jeszcze w średniowieczu, według reguły siatki kwadratów o boku jednego sznura, czyli około 45 metrów. Działki przy rynku były wąskie, na dwa pręty szerokości, około dziewięciu metrów, i głębokie na osiem prętów, mniej więcej trzydzieści pięć metrów. Stąd charakterystyczny układ, który przetrwał do dziś: budynek mieszkalny od frontu, a zabudowania gospodarcze w głębi podwórka.

Fasady utrzymano w duchu skromnego modernizmu. Powtarzają się na nich balkony z żeliwnymi, zdobionymi balustradami, gzymsy dzielące kondygnacje i nadwieszające się nad oknami, ryzality, czyli występy muru, oraz lukarny, małe okna wystające z połaci dachu. Kamienicę przy Rynku 3 wzniesiono w latach 1919–1924, jedną z pierwszych po wojnie, co potwierdza szkic planu miasta z 1916 roku, na którym działki przy Rynku 3, 5 i 7 są jeszcze puste.

Kilka adresów pod rynkiem

Najłatwiej obejść je jednym spacerem wokół placu. Kamienica przy Rynku 3 sąsiaduje z Rynkiem 7 , a po przeciwnej pierzei stoi okazalsza kamienica przy Rynku 20 z 1932 roku, z boniowaniem, czyli tynkiem naśladującym układ wielkich kamiennych bloków, i półkolistymi oknami. Do tej samej fali odbudowy należy dom przy ulicy 3 Maja 4 , tuż przy wylocie z rynku. Żaden z tych budynków nie zwraca uwagi z osobna, ale razem tworzą to, co dziś uchodzi za historyczne centrum Przasnysza, choć w większości ma niewiele ponad sto lat.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.