Kamienica przy 1 Maja 43 wyróżnia się już z daleka. Nie ma tynku. Zbudowano ją z czerwonej, specjalnie wypalanej cegły, która tynku nie potrzebowała, i taka została do dziś.
Czerwona cegła przy 1 Maja
Dom wzniesiono w 1910 roku z cegły twardo wypalanej na zewnętrzne lico, odpornej na deszcz, której nie trzeba było tynkować. Cały efekt oparto więc na samej cegle. Nad oknami ułożono z niej płaskie łuki, kolejne kondygnacje rozdzielono ceglanymi gzymsami. To rozwiązanie oszczędne i trwałe zarazem, spotykane w miejskiej zabudowie tego czasu.
Budynek stoi frontem do ulicy, z bramą wjazdową w osi przyziemia. Za nią jest niewielkie podwórko z resztkami dawnego bruku i drewnianą klatką schodową w środku.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście Grodzisk MazowieckiKupiec, który nie wrócił
Właścicielem kamienicy był Dawid Frajerman, żydowski kupiec. Grodzisk miał przed wojną liczną społeczność żydowską, a domy takie jak ten należały do jej dorobku wpisanego w miejską tkankę. Frajerman zmarł w 1941 roku w getcie warszawskim.
Jego dom go przeżył. Po wojnie kamienicę przejął Skarb Państwa, w latach siedemdziesiątych pożar strawił dach i część górnej kondygnacji, a budynek przeszedł później w zarząd gminy. Czerwona, nieotynkowana bryła przy 1 Maja pozostała jednym z niewielu śladów po dawnych żydowskich właścicielach grodziskich kamienic.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Grodzisk Mazowiecki — inne miejsca
- Dworzec kolejowy w Grodzisku Mazowieckim Dworzec w Grodzisku Mazowieckim z 1925 roku, projektu Romualda Millera, był największym budynkiem stacyjnym na dawnej linii warszawsko-wiedeńskiej.
- Kamienica Kasprzaka w Grodzisku Mazowieckim Kamienica Kasprzaka przy Harcerskiej w Grodzisku Mazowieckim. Wielkomiejski dom z 1908 roku, który postawił miejscowy wytwórca studni i pomp.
- Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim Kościół św. Anny w Grodzisku Mazowieckim rósł przez trzy stulecia, kaplica po kaplicy, z fundacji kolejnych rodów. Najstarsze mury to prezbiterium z 1687 roku.
- Pierwsze kino w Grodzisku. Kamienica Perzanowskich Kamienica Perzanowskich przy 1 Maja w Grodzisku Mazowieckim. Na jej parterze działało pierwsze w mieście kino dźwiękowe „Lux”, tuż przy dworcu kolejowym.
- Willa Dom Rejenta w Grodzisku Mazowieckim Willa zwana Domem Rejenta przy Bałtyckiej w Grodzisku Mazowieckim. Dom czynszowy z lat 20. na wynajem, wzniesiony na kredyt z Banku Gospodarstwa Krajowego.
- Willa Kniaziew w Grodzisku Mazowieckim Willa Kniaziew w Grodzisku Mazowieckim to letnia rezydencja carskiego generała z 1911 roku. W czasie okupacji ukryto w niej w skrytce żydowską rodzinę.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Dom Dawida Frajermana w Grodzisku Mazowieckim, oprac. Piotr Lasek, 2012