Kamienica Kasprzaka w Grodzisku Mazowieckim

Na przełomie wieków ulicę 11 Listopada w Grodzisku wypełniała drewniana zabudowa, jedno- i dwukondygnacyjna. W 1908 roku wyrósł nad nią murowany, trzykondygnacyjny narożnik, jakby przeniesiony z Warszawy. Postawił go człowiek, który zawodowo kopał studnie.

Wielkomiejski dom w osadzie bez praw miejskich

Kamienica przy Harcerskiej 22 , na skrzyżowaniu z ulicą 11 Listopada, jest przykładem architektury wielkomiejskiej wstawionej w miasteczko, które wtedy nie miało nawet praw miejskich. Grodzisk był w 1908 roku rozwijającą się osadą, a taki dom, z lokalami mieszkalnymi i usługowymi w jednej bryle, należał do repertuaru dużych miast.

Formy zdradzają ambicję. Elewacje projektowano w duchu neorenesansu, a pierwotnie planowano dekorację bogatszą, z ozdobnymi zwieńczeniami nad oknami trzeciej kondygnacji. Wykończenie się ciągnęło: tynki na części ścian położono dopiero około 1912 roku, cztery lata po ukończeniu bryły. Kamienica i tak dominowała nad sąsiedztwem samą wysokością.

Studniarz, który postawił kamienicę

Działkę pod budowę kupił w 1904 roku za trzysta pięćdziesiąt rubli miejscowy przedsiębiorca Franciszek Kasprzak, zajmujący się wyrobem studni i pomp. Nabył ją od Barucha Nejmana i Sary Szajnberg, a budowę rozpoczął około 1907 roku. Bryłę ukończono rok później.

W tym zestawieniu jest coś charakterystycznego dla ówczesnego Grodziska. Kapitał na najokazalszy dom przy ulicy dał nie ziemianin i nie fabrykant, lecz rzemieślnik od studni i pomp, którego wyroby były w rosnącej osadzie potrzebne. Dom był lokatą jego powodzenia.

Restauracja na parterze

Kamienica od początku łączyła mieszkanie z zarobkiem. Na parterze, obok lokali mieszkalnych, mieściły się lokale użytkowe, a w jednym z nich, od strony 11 Listopada, działała restauracja. Pierwotnie w budynku były cztery mieszkania i dwa albo trzy lokale usługowe.

W 1930 roku Kasprzak sprzedał kamienicę za pięćdziesiąt tysięcy złotych spokrewnionej ze sobą rodzinie Kapkowskich, w której rękach pozostawała przez dziesięciolecia. Bryła przetrwała bez większych zmian, choć parter, jak wszędzie, przeszedł powojenne witryny i tynki. Narożny dom stoi tam, gdzie go postawiono, wciąż wyższy od tego, co stało wokół, gdy powstawał.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.