Willa Kniaziew w Grodzisku Mazowieckim

Willa Kniaziew w Grodzisku Mazowieckim ma dwie historie oddalone od siebie o trzydzieści lat. Powstała jako letni dom carskiego generała, a przetrwała w pamięci dzięki temu, co ukryto w niej podczas okupacji.

Letnia willa carskiego generała

Dom przy ulicy Suwalskiej 15 wzniesiono w 1911 roku dla generała Eugeniusza Dmitriewicza Kniaziewa, wojskowego inżyniera zajmującego się fortyfikacjami. Na stałe mieszkał on w Warszawie, a Grodzisk był dla niego letniskiem, jak dla setek warszawiaków przyjeżdżających tu koleją.

Willa stanęła na obszernej, porośniętej brzozami parceli. Rozplanowano ją wokół jednego obszernego salonu otwierającego się na taras, a pozostałe pomieszczenia rozłożono dokoła niego. Bryłę różnicują boczne występy i stromy, wielospadowy dach z szeroko wysuniętymi okapami, a szczyt frontowej ściany zdobi ażurowa dekoracja rzeźbiona w drewnie. Przy sporych rozmiarach dom pozostaje oszczędny w detalu, bez luksusu ówczesnych podmiejskich rezydencji.

Wnętrze zaprojektowano z myślą o gospodarzu i o służbie osobno. Reprezentacyjny salon dostał ozdobny parkiet układany w geometryczny wzór, klatkę schodową doświetlają szyby w zieleni i czerwieni, a kuchnię połączono z wejściem bocznym przez piwnicę, żeby służba nie przechodziła przez salon. Po pierwszej wojnie generał nie wrócił do Grodziska, a jego żona sprzedała willę w 1938 roku.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieGrodzisk Mazowiecki: letnisko przy pierwszej kolei

Skrytka w czasie okupacji

Najważniejsze w tym domu wydarzyło się nie w salonie. Podczas niemieckiej okupacji ukryto tu w specjalnie przygotowanej skrytce żydowską rodzinę Majerowiczów. Doczekała w niej końca wojny.

W willi budowanej dla carskiego oficera, w mieście, które kolej zamieniła w letnisko, jedna z rodzin przetrwała zagładę za ścianą. To ta historia trzyma dziś pamięć o domu przy Suwalskiej mocniej niż nazwisko generała.

Po wojnie

Powojenne losy willi były burzliwe. Zajmowały ją kolejne rodziny, a próba wprowadzenia lokatorów z nakazu kwaterunkowego skończyła się rozebraniem najwyższej kondygnacji i zmniejszeniem powierzchni mieszkalnej. Ostatecznie dom przeszedł w ręce prywatne i pozostaje domem mieszkalnym.

Sylwetka z wysokim dachem i rzeźbioną w drewnie dekoracją w szczycie stoi wśród brzóz tam, gdzie ją postawiono. Dom funkcjonuje dziś pod nazwą Kniaziówka i ma własną stronę poświęconą historii. Nazwa utrwaliła nazwisko pierwszego właściciela, choć nie on jest powodem, dla którego ten dom się pamięta.