Domy letniskowe Kobyłki

Obok jednej okazałej willi „Urocza” Kobyłka zachowała całą serię domów skromniejszych, ale z tej samej fali. Po pierwszej wojnie majątek Orszaghów dzielono na działki, a warszawiacy stawiali na nich parterowe wille z gankiem i okiennicami, które zdejmowano na lato. Kilka z nich stoi do dziś przy ulicach Żymirskiego, Kościuszki i Załuskiego.

Dom z wieżyczką przy Załuskiego

Najbardziej rzuca się w oczy dom z 1930 roku, stojący na rogu ulic Załuskiego i Dojazdowej . Jako jedyny w tej grupie jest w całości drewniany. Ściany zbito z heblowanych desek: do wysokości mniej więcej pół metra nad oknami ułożono je poziomo, a wyżej pionowo, przybijając tak, że ich końce składają się w deseń rombów. Dach jest łamany, kryty blachą cynkową układaną w romby, a nad frontowym gankiem biegnie taras z metalową balustradą. Nad tarasem poddasze zamyka trójkątny szczyt, a na samym wierzchu stoi wieżyczka z ostrosłupowym daszkiem, zwieńczona kulą i chorągiewką. Nad oknami i w szczycie wycięto dekorację z płaskich listew ułożonych w promienie. Przed wojną dom przeszedł na własność Wilhelma Lewego, właściciela cegielni Źródnik, a po wojnie stał się własnością miasta.

Trzy domy przy Żymirskiego

Przy jednej ulicy stoją trzy domy, cofnięte po kilkanaście metrów w głąb posesji, każdy z resztką dawnego ogrodu. Najstarszy, przy Żymirskiego 28 , pochodzi z około 1910 roku. Jest murowany i otynkowany, z symetryczną fasadą o pięciu oknach w rzędzie, płaskimi filarami przy narożach i salonem od strony ogrodu, wspartym na dwóch kolumnach. Przed domem zachował się okrągły, strzyżony klomb z kamienną wazą pośrodku i pojedyncze stare drzewa: akacja i świerk.

Dom przy Żymirskiego 45 , wzniesiony około 1915 roku, należał pierwotnie do Władysława Rago. Wejście ujmuje tu dwukolumnowy portyk z kolumnami na bazach, nad którym urządzono taras z metalową balustradą; dom nakrywa dach czterospadowy z mansardami. Trzeci, przy Żymirskiego 57 , jest najmłodszy, z około 1937 roku, i jako jedyny w tej grupie dwukondygnacyjny. Na piętrze ma dwa symetryczne balkony z ozdobnie kutą kratą i lekko wysuniętą część środkową. Prawdopodobnie to tylko fragment większego, niezrealizowanego zamysłu, bo od południowego zachodu zamyka go gładka ściana bez okien, jakby czekała na dalsze skrzydło, którego nigdy nie dobudowano.

Dom przy Kościuszki, w cieniu bazyliki

Ostatni z tej serii stoi przy ulicy Kościuszki 8 , tuż obok kościoła. Zbudowali go około 1930 roku państwo Tłuszczewscy, a w 1969 roku sprzedali obecnym właścicielom. W czasie drugiej wojny kwaterowały w nim wojska radzieckie. To parterowy dom na planie prostokąta, kryty blachą cynkowaną, z werandą wspartą na czterech filarach i łamanym dachem, z którego wystają dwie facjatki, czyli nadbudówki z oknami doświetlającymi poddasze. Okna były sześciokwaterowe, z drewnianymi okiennicami zdejmowanymi na lato, co najlepiej zdradza letniskowy rodowód całej tej zabudowy.

Żaden z tych domów nie ma osobnej sławy i mało kto szuka ich z nazwy. Razem pokazują jednak, jak wyglądała Kobyłka, gdy z majątku ziemskiego zamieniała się w podwarszawskie letnisko: parterowa, drewniano-murowana, rozproszona między ogrodami przy piaszczystych ulicach.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.