Zabytkowe wille Konstancina

Willa Maryla i domy z nazwiskami pisarzy to nie wszystko, co zostało po dawnym letnisku. Konstancin ma kilkadziesiąt zabytkowych willi, a wśród nich grupę wyjątkową: domy, które ich projektanci postawili sami dla siebie, oraz rezydencje warszawskich fabrykantów. Oto przegląd tych najciekawszych.

Willa Pod Dębem

Zacznijmy od jednej z najokazalszych. Przy alei Sienkiewicza 5, kilkaset metrów na północ od kościoła, stoi willa Pod Dębem, wzniesiona w latach 1911–1912 w typie niskiej włoskiej willi. Ma zwartą, murowaną bryłę z kwadratową wieżą w narożniku, zwieńczoną belwederem, czyli małą, oszkloną nadbudówką widokową. Projekt przypisuje się Józefowi Piusowi Dziekońskiemu, temu samemu architektowi, który zaprojektował pobliską willę Maryla. Willa stoi przy alei Sienkiewicza 5 .

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKonstancin-Jeziorna: letnisko elit i papiernia

Domy, które architekci zbudowali sobie sami

W Konstancinie kilku architektów i budowniczych zamieszkało we własnych projektach, a ich wille należą do najciekawszych w mieście.

Willa Ustronie przy ulicy Piotra Skargi 7 to dzieło malarza i architekta Józefa Czajkowskiego, profesora akademii sztuk pięknych i współtwórcy ŁAD-u, spółdzielni artystów projektującej meble i tkaniny. Zbudował ją dla siebie w latach 1908–1910 i wzorował na romantycznych zamkach nad Renem. Po I wojnie sprzedał ją Kazimierzowi Ludwikowi Schielemu, prezesowi zarządu największego warszawskiego browaru. Willę odziedziczył jego syn Aleksander Schiele, który w czasie okupacji ukrywał tu Żydów i za to otrzymał po wojnie tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata. Dom stoi przy ulicy Piotra Skargi 7 .

Willę Este przy ulicy Batorego 19 zaprojektował i sam w niej zamieszkał architekt Mikołaj Tołwiński. Wczesnomodernistyczny dom z dominującą wieżą wzorował na twórczości wiedeńskiego architekta Josepha Marii Olbricha. Po śmierci Tołwińskiego willę odziedziczył jego syn Tadeusz, profesor i dziekan Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Stoi przy ulicy Batorego 19 .

Willę Zameczek przy ulicy Sobieskiego 19 postawił w 1906 roku dla siebie przedsiębiorca budowlany Izydor Pianko. Eklektyczny budynek łączy cechy manieryzmu z gotykiem i secesją, a nad całością góruje wysoka, ozdobna wieża. W jej wnętrzu podczas okupacji działała konspiracyjna stacja nadawcza, a właścicieli wysiedlili Niemcy. Willa stoi przy ulicy Sobieskiego 19 .

Wille z browaru i winiarni

Dwa okazałe domy postawili ludzie z warszawskiego świata trunków.

Willę Julia przy ulicy Batorego 20 zaprojektował dla siebie Karol Machlejd, właściciel jednego z największych warszawskich browarów, i nazwał ją na cześć zmarłej żony. Jego syn Julian był pastorem i pierwszym dyrektorem znanego warszawskiego gimnazjum. Rodzina Machlejdów mieszka w tym domu do dziś, co w Konstancinie jest rzadkością. Willa stoi przy ulicy Batorego 20 .

Willę zapisywaną jako Seidla, a nazwaną „Zagłobin” od Zagłoby, rubasznego szlachcica z powieści Sienkiewicza, wzniósł w Skolimowie sędzia Hugon Seydel, honorowy konsul Serbii i współwłaściciel firmy winiarskiej, a przy tym fundator pierwszego uzdrowiskowego zakładu leczniczego Hugonówki. Eklektyczna rezydencja z 1909 roku, łącząca renesans, barok i secesję, była centrum towarzyskim letniska. Stoi przy ulicy Sułkowskiego 1 .

Szkoła, księżna i drewniany dom

Trzy pozostałe wille wyróżnia to, kto i po co je stawiał.

Willę Sosnówka przy ulicy Mickiewicza 3, pierwotnie zwaną Leonówką, zbudowała według projektu Dziekońskiego nauczycielka Leontyna Rudzka. Szwajcarski w charakterze dom o koronkowej drewnianej dekoracji był zapleczem jej warszawskiej pensji, a w 1912 roku urządzono w nim szkołę dla dziewcząt. Stoi przy ulicy Mickiewicza 3 .

Willa Biruta przy ulicy Matejki 14 to okazały, neoklasycystyczny dom z 1914 roku, wzniesiony przez biuro Władysława Czosnowskiego dla księżnej Marii Ogińskiej. Jego szeroką, symetryczną fasadę z jedenastoma oknami w rzędzie pokrywa gęsta dekoracja z trójkątnych naczółków i płaskorzeźb, a przed wejściem stoi fontanna. Przez lata działał tu popularny pensjonat. Willa stoi przy ulicy Matejki 14 .

Willa Leśniczówka przy ulicy Wojewódzkiej 26 jest inna niż wszystkie powyższe, bo drewniana. Wzniesiono ją około 1937 roku dla rodziny Jana Zarańskiego, prawnika i inżyniera górnictwa, współzałożyciela krakowskiej Akademii Górniczej. W Skolimowie, gdzie przeważała zabudowa murowana, taki drewniany dom letniskowy jest rzadkością i dlatego niedawno wpisano go do rejestru zabytków. Stoi przy ulicy Wojewódzkiej 26 .

Kilka ulic dalej, przy Środkowej, stoi willa Wersal. Jej budowę zakończył w 1909 roku Teodor Gwizdalski i nadał jej francuską nazwę na przekór skromnej skali domu. W latach trzydziestych, gdy willę kupił już nowy właściciel, parter wynajmował poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny Cesarstwa Japonii w Polsce, Hiroyuki Kawai, który zmarł tu w 1933 roku. Willa stoi przy ulicy Środkowej w Skolimowie.