Papiernia Mirków i fabryczna Jeziorna

Konstancin zbudowano w jedno pokolenie na surowym korzeniu. Jeziorna, druga połowa dzisiejszego miasta, robiła papier na długo przedtem, zanim komukolwiek przyszło do głowy sprzedawać tu działki letnikom.

Papier znad Jeziorki

Nad rzeką Jeziorką mielono papier już w XVIII wieku. Zakład kilkakrotnie zmieniał właścicieli, aż w 1830 roku młyny odkupił Bank Polski, sprowadził maszyny parowe i zaczął produkować, jak podają przekazy, najlepszy papier w Królestwie Polskim. To na papierze z Jeziorny miano drukować akty Konstytucji 3 maja.

Przełom przyszedł w 1887 roku, gdy fabrykę przejęła warszawska spółka akcyjna „Mirków”, wspierana przez finansistów Leopolda Kronenberga i rodzinę Natansonów. Spółka przeniosła nad Jeziorkę produkcję z dawnej miejscowości Mirków, zabierając ze sobą jej nazwę i część pracowników. Odtąd fabryka i cała osada wokół niej nosiły to samo miano.

Osada, która żyła fabryką

Papiernia nie była tylko halą produkcyjną. Wokół niej wyrosła kompletna osada robotnicza z domami mieszkalnymi, obiektami kultury i własnym rytmem życia. Do dziś zachowało się z niej kilka budynków, które razem opowiadają, jak taka osada działała.

Najstarszy jest budynek dyrekcji przy ulicy Mirkowskiej, wzniesiony jeszcze przed powstaniem spółki Mirków i gruntownie przebudowany około 1930 roku, o czym mówi data na jego narożniku. Mieściły się w nim biura i mieszkania nadzoru fabryki, a funkcję administracyjną pełnił aż do 1968 roku. Kilkaset metrów dalej stoi murowany magazyn papieru i celulozy z 1913 roku, przykryty żelbetowym dachem na stalowych kratownicach, wciąż związany z zakładem.

Sercem życia towarzyskiego osady był Dom Ludowy, oddany do użytku w 1908 roku, prawdopodobnie według projektu architektów Wąsowicza i Stanisława Szyllera. Urządzono w nim salę widowiskową, w której około 1930 roku dostawiono kabinę projekcyjną i ekran, i tak powstało kino. Nazwę Mirków przyjęło ono w 1945 roku, a działało do 1992 roku. Stoi przy ulicy Anny Walentynowicz 18 , na rogu dawnej ulicy Jaworskiego.

Osada rozrastała się także po wojnie. Tuż obok kina, przy tej samej ulicy, stanęły pod koniec lat czterdziestych drewniane domy segmentowe zwane fińskimi, budowane dla pracowników papierni. To najmłodsza warstwa robotniczego Mirkowa, ale wpisana w rejestr zabytków tak samo jak starsze budynki.

O podobnej, przemysłowej osadzie zbudowanej wokół jednej fabryki piszemy przy okazji Żyrardowa, gdzie zachował się cały taki organizm.

Stara Papiernia

Sama fabryka pracowała ponad dwa i pół wieku. Podupadła pod koniec XX wieku, a ostatecznie zamknięto ją w 2012 roku. Najstarsze, najbardziej ozdobne hale dawnego zakładu ocalały i dostały nowe życie. Urządzono w nich centrum handlowo-usługowe, które nazwano wprost Starą Papiernią. Znajdziesz je przy Alei Wojska Polskiego 3 . Czerwona ceglana architektura pozostała, zmieniło się tylko to, co dzieje się w środku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.