Browar wyszkowski i składy Cudnego

Koniec XIX wieku był w Polsce czasem browarów. Powstawały z dala od wielkich miast, tam gdzie była dobra woda, i szybko stawały się największymi zakładami w małych mieściach. W Wyszkowie browar założono w 1860 roku, a trzydzieści dwa lata później, w 1892, rozbudowano. Był jednym z pierwszych większych przedsiębiorstw w mieście i do dziś stoją jego murowane budynki przy ulicy Świętojańskiej .

Słodownia i dom właścicieli

Trzy budynki produkcyjne ustawiono wokół otwartego od północy podwórza, a nieco na uboczu, na jego północnym skraju, stanął dom, w którym mieszkali i urzędowali właściciele. Wszystkie wzniesiono z czerwonej cegły, na podmurówce, i wszystkie przetrwały do dziś.

Najlepiej widać słodownię. To budynek na planie wydłużonego prostokąta, z wysokim parterem i użytkowym poddaszem, którego wąska środkowa część wystrzela w górę na trzy piętra i rozdziela dwie połacie niskiego dwuspadowego dachu. Okna na piętrze zamknięto półkoliście, wewnątrz zachowały się drewniane stropy na belkach i drewniane schody. Dom właścicieli jest niższy, dwukondygnacyjny w części południowej, z gankiem od frontu i żeliwnym balkonem, na który wychodzi się przez wysokie, sięgające podłogi okno, zamknięte u góry półkoliście. Mieściły się w nim biura browaru, pokoje gościnne i mieszkanie właściciela.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieWyszków: miasto biskupów płockich nad Bugiem

Rodzina, którą rozbiła wojna

Kto browar założył, źródła milczą. Wiadomo, że w latach 1904–1930 należał do Kazimierza Szymańskiego, pisanego też jako Szymoński. Po jego śmierci, w pierwszej połowie lat 30. XX wieku, zakład kupił od wdowy Józef Cudny, właściciel największej wyszkowskiej firmy handlowej. Browar przeszedł wtedy w ręce spółki „Cudny i Spółka” i otrzymał dumną nazwę „Browar Parowy i Wytwórnia Wód Gazowanych w Wyszkowie”.

Wojna przerwała tę historię gwałtownie. Józef Cudny zginął w 1945 roku w obozie koncentracyjnym Stutthof. Browar przejęła jego żona, Władysława Anna, ale nie na długo: 31 maja 1950 roku zakład został upaństwowiony. Dopiero po latach syn Cudnych, Ryszard, zaczął zabiegać o zwrot rodzinnej własności, a w 2001 roku Ministerstwo Rolnictwa stwierdziło nieważność przejęcia browaru przez państwo.

Magazyn przy bocznicy

Ślad przedsiębiorczości Cudnego został też przy ulicy Pułtuskiej 35 . W latach 20. XX wieku postawił on tam murowany magazyn z zakładem materiałów budowlanych, a od strony ulicy poprzedził go kamienicą, w której ulokował administrację przedsiębiorstwa i mieszkanie zarządcy. Do posesji doprowadzono bocznicę kolejową, bo bez własnego dojazdu do torów żaden większy skład nie mógł wtedy konkurować.

Sam magazyn to długi, parterowy budynek z regularnym rzędem drzwi, nad którymi umieszczono okienka doświetlające, a kolejne wejścia rozdzielają płaskie pionowe pasy w tynku. Po wojnie służył handlowi materiałami budowlanymi i warzywami. To skromna architektura, użytkowa, ale dobrze pokazuje, czym Wyszków stał się dzięki kolei: miastem składów i hurtowni, które wyrosły przy bocznicach odchodzących od nowej linii.