Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Cmentarz parafialny w Wyszkowie leży przy ulicy Nadgórze i ma prawie dwieście lat. Kiedy go zakładano, Nadgórze było jeszcze osobną wsią, należącą do gminy Leszczydół, a do Wyszkowa włączono je dopiero sto lat temu. Do rejestru zabytków cmentarz wpisano w 1986 roku.
Pierwotnie zmarłych grzebano przy kościele świętego Idziego, w środku miasta. Na przełomie XVIII i XIX wieku prawo zaczęło jednak wymagać, by cmentarze zakładać poza granicami miast. Podobne przepisy sanitarne wydano najpierw w Prusach, w 1773 roku, potem w Rzeczypospolitej, w 1792 roku, a w zaborze rosyjskim, do którego należał Wyszków, obowiązek ten wprowadziła ustawa cara Aleksandra I z 1817 roku. Pod jej wpływem przeniesiono w pierwszych dekadach XIX wieku miejsce pochówku o pół kilometra na północ, na teren przy dzisiejszej ulicy Nadgórze.
Kaplica księdza Przyłuskiego
W 1835 roku, niedaleko głównego wejścia, stanęła murowana, jednoprzestrzenna kaplica cmentarna . Jej fundatora zdradza napis na frontowej ścianie: data 1835 i litery XŁPKKPPW, które rozwijają się w tytuły księdza Łukasza Przyłuskiego, kanonika Kapituły Płockiej i proboszcza wyszkowskiego w latach 1806–1837.
We wnętrzu kaplicy wmurowano pięć tablic nagrobnych. Upamiętniają one między innymi księdza Wincentego Dmochowskiego, zmarłego w 1902 roku, oraz księdza Juliana Dmochowskiego, prałata Kolegiaty Pułtuskiej i proboszcza wyszkowskiego w latach 1896–1915. Spoczywa tu też Leokadia z Podbielskich Piotrowska, zmarła w 1938 roku.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieWyszków: miasto biskupów płockich nad Bugiem
Mur z granitowych głazów
W 1888 roku, z inicjatywy proboszcza Józefa Szmejtera, cmentarz otoczono murem z granitowych głazów. Fakt ten do dziś upamiętniają kamienne tablice wmurowane w słupy bramy: na lewej czytamy, że mur postawiono w 1888 roku, na prawej, że stało się to staraniem miejscowego proboszcza i parafian. Obok umieszczono metalową tablicę z wierszem, który prosi przechodnia, by uszanował miejsce poświęcone i pomodlił się za spokój dusz zmarłych.
Cmentarz szybko się rozrastał. W 1915 roku zajmował dwa hektary i był okopany rowem, w międzywojniu otoczono go murem z cegły i przebito drugą bramę, od ulicy Białostockiej. W 1999 roku, za księdza Wojciecha Borkowskiego, wykonano nową kutą bramę i ułożono kostkę na alejkach. Dziś nekropolia zajmuje blisko pięć hektarów i jest niemal całkowicie wypełniona.
Najstarsze nagrobki
Najstarszym z zachowanych pomników jest nagrobek Józefa Bogdaszewskiego, dzierżawcy rządowego folwarku Wyszków, zmarłego w 1847 roku. To prosty prostopadłościan z szarego piaskowca, zwieńczony daszkiem i krzyżem. Niewiele młodszy jest grobowiec rodziny Leskich, właścicieli majątku Kręgi, postawiony po 1848 roku, także z szarego piaskowca, w stylu neoklasycystycznym. Na jego steli zachował się relief przedstawiający płaczkę w długiej sukni, wspartą o złamany pień drzewa, na którym stoi urna.
Leży tu wielu zasłużonych dla miasta, między innymi Jan Paweł Lewandowski, sędzia i poseł na Sejm Ustawodawczy, którego nagrobek, wraz z grobem żony Michaliny, odnowiono niedawno. Od 2006 roku, z inicjatywy podjętej przez burmistrza Grzegorza Nowosielskiego, co roku pierwszego listopada odbywają się na cmentarzu kwesty na renowację zabytkowych pomników.
