Ślady carskiego garnizonu w Sierpcu

Na dwadzieścia lat, od 1891 do 1911 roku, w Sierpcu stanął rosyjski pułk kawalerii. Był to 48. Pułk Dragonów, przemianowany w 1907 roku na 15. Pułk Huzarów, a cztery lata później przeniesiony do Włocławka. Za czasów zaborów miasto leżało w guberni płockiej, a wojsko było tu przedłużeniem carskiej administracji. Pułk potrzebował koszar, stajni, ujeżdżalni, łaźni, szpitala i cerkwi, więc w krótkim czasie w mieście wyrósł cały kompleks nowych, murowanych budynków. Drewniane koszary i stajnie rozebrano po pierwszej wojnie, ale kilka obiektów przetrwało i do dziś można je obejść na jednym spacerze wzdłuż ulicy Płockiej.

Cerkiew, która została sądem

Najokazalszym śladem po garnizonie jest budynek dawnej cerkwi prawosławnej pod wezwaniem świętego Mikołaja Cudotwórcy, wzniesiony pod koniec XIX wieku dla stacjonujących w mieście żołnierzy i rosyjskich urzędników. Zaprojektował go Józef Górski, budowniczy guberni płockiej. Świątynię postawiono na planie krzyża o czterech równych ramionach, z kolumnowym portykiem sięgającym całej wysokości budynku i wieńczącymi ją kopułami; uchodziła za jedną z okazalszych w guberni.

Cerkiew działała mniej więcej do 1915 roku. W 1917 rozebrano jej trzy kopuły, a w 1928 Starostwo Powiatowe gruntownie przebudowało niszczejący gmach na własne biura. Mieściły się w nim potem starostwo, komendy policji, straży pożarnej i przysposobienia wojskowego oraz urząd weterynarii. Okazały portyk kolumnowy przetrwał wszystkie te zmiany. Od 2002 roku w budynku przy ulicy Wiosny Ludów urzęduje Sąd Rejonowy. Z zewnątrz bryła wciąż zdradza sakralne pochodzenie, choć budynek służy dziś zupełnie świeckim sprawom.

Łaźnia pułkowa

Niżej, nad dawną strugą łączącą nieistniejący już staw z Sierpienicą, stoi ceglana łaźnia pułkowa. Zbudowano ją w ostatnich latach XIX wieku, a w 1903 roku dostawiono do niej suszarnię i wykopano studnię. Wodę do kąpieli doprowadzano właśnie z tej studni, a zużytą odprowadzano do pobliskiej strugi. Służyła dragonom, a kiedy wojsko opuściło Sierpc, przejęło ją miasto i przemianowało na łaźnię miejską dla mieszkańców. W tej roli budynek przy ulicy Ludwika Solskiego dotrwał do lat 80. XX wieku, po czym stał się zapleczem socjalnym miejscowego PKS-u.

Maneż, czyli ujeżdżalnia koni

Wjeżdżając do Sierpca od strony Płocka, pierwszym budynkiem garnizonu, jaki mijali podróżni, był maneż, czyli kryta ujeżdżalnia koni. Powstał w latach 90. XIX wieku, żeby dragoni, a potem huzarzy, mogli szkolić wierzchowce bez względu na pogodę: uczyć je chodu i skoków przez przeszkody pod dachem, a nie na otwartym placu. Reprezentacyjny charakter podkreślono ceglaną dekoracją, tą samą, którą znaczono łaźnię i inne budynki pułku. Maneż przy ulicy Płockiej 48 to jeden z niewielu ocalałych fragmentów tego kompleksu.

Po odejściu wojska budynek dostał zupełnie nowe życie. W 1919 roku w jego sąsiedztwie ruszyła Fabryka Maszyn i Urządzeń Rolniczych „Sierpczanka”, jeden z większych międzywojennych zakładów w mieście, zatrudniający kilkuset ludzi i wysyłający swoje wyroby za granicę. Zakład zamknięto w 1935 roku. Później maneż służył jako magazyn zakładów młynarskich Henryka Gedego i przy tej okazji mocno go przebudowano: zmniejszono okna, część zamurowano, wnętrze podzielono betonowym stropem na dwie kondygnacje. Mimo to bryła i ukryte pod tynkiem ceglane zdobienia pozostały.

Budynek pułkowy, dziś szkoła

Na tej samej ulicy stoi jeszcze jeden ceglany gmach z czasów garnizonu, wzniesiony pod koniec XIX wieku i związany z dowództwem pułku. Dziś mieści się w nim Szkoła Podstawowa nr 2 . Kwartał między dawną cerkwią, łaźnią, maneżem i tym budynkiem to najkrótsza droga, żeby zobaczyć, jak przez dwie dekady wyglądała ta część Sierpca: miasto pod dwujęzycznymi szyldami, z oficerami w siodłach i żandarmami na ulicach.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.