Co zobaczyć w Płońsku

Kto pyta, co zobaczyć w Płońsku, trafia najpierw na rynek i wychodzące z niego ulice: Warszawską, Płocką, Grunwaldzką. To wokół nich narosło całe miasto, przez blisko pięćset lat dzielone między dwie społeczności, polską i żydowską. Środek wyznacza mu średniowieczny klasztor, a zachodni skraj dworzec, przy którym kolej pojawiła się dopiero w latach dwudziestych XX wieku. Między tymi dwoma punktami mieści się prawie wszystko, co w Płońsku warto obejrzeć.

Klasztor karmelitów i najstarszy kościół

Najstarszy zabytek miasta to zespół przy ulicy Płockiej. Klasztor karmelitów trzewiczkowych, czyli tych noszących obuwie w odróżnieniu od bosych, ufundował tu przed 1417 rokiem książę mazowiecki Siemowit IV. Stojący obok kościół nosi wezwanie świętego Michała, choć budowano go dla karmelitów: parafia przeniosła się do niego w 1779 roku, gdy jej własna fara przy rynku leżała już w ruinie. Późnogotycką świątynię zdradza ceglany budulec przemieszany z polnymi głazami i kamieniami młyńskimi, a obok stoi ceglana dzwonnica. Pełny opis znajdziesz we wpisie o kościele i klasztorze karmelitów.

Miasto dwóch narodów

Przed wojną Żydzi stanowili ponad czterdzieści procent mieszkańców Płońska, w niektórych szacunkach blisko połowę. Z tej społeczności wyszedł najbardziej znany płońszczanin: urodzony tu w 1886 roku Dawid Grün, późniejszy Ben Gurion, pierwszy premier Izraela. Narożną kamienicę przy Warszawskiej 2, obok domu, w którym mieszkał, wyremontowano na muzeum historii dwóch narodów. Po samej społeczności został niemal wyłącznie cmentarz przy Warszawskiej, założony jeszcze w czasach staropolskich. Historię tę rozwijamy we wpisie o cmentarzu żydowskim i Ben Gurionie.

Rynek i jego kamienice

Pierzeje rynku i wylotowych ulic to zapis miasta z przełomu wieków. Stoi tu podcieniowa kamienica przy Warszawskiej 1 , najstarsza w mieście, dawny bank z malowidłami reklamowymi na bocznej ścianie, domy dawnych żydowskich właścicieli i drewniane, szalowane chałupy, których jeszcze sto lat temu było w Płońsku wiele. Dalej od centrum stawiano podmiejskie wille. Przegląd tej zabudowy zebraliśmy we wpisie o starych kamienicach i willach.

Dwór z tablicą Sienkiewicza

Na przedmieściach, przy drodze do Ciechanowa, stoi parterowy dwór z granitową tablicą. Głosi ona, że w latach 1865–1866 mieszkał tu Henryk Sienkiewicz, wtedy dziewiętnastoletni guwerner u rodziny Weyherów. Obecny budynek jest jednak rekonstrukcją z lat 1960–1961, postawioną na dawnych fundamentach. Więcej o tej historii, i o tym, co mówią o niej biografie pisarza, we wpisie o dworze Sienkiewicza.

Dom astronoma i dawny szpital

Przy Grunwaldzkiej 22 mieszkał ktoś, kto Płońsk rozsławił poza medycyną. Jan Walery Jędrzejewicz był miejscowym lekarzem, a po godzinach astronomem, który w 1872 roku założył w mieście własne obserwatorium i napisał pierwszy polski podręcznik astronomii. Jego dom opisujemy osobno, we wpisie o domu astronoma Jędrzejewicza. Nieopodal, przy Sienkiewicza, stoją dwa pawilony dawnego szpitala z 1930 roku, z kolumnami wielkiego porządku w elewacjach.

Kolej z 1924 roku

Zachodni kraniec miasta należy do kolei. Linię z Nasielska przez Płońsk do Sierpca oddano do ruchu w 1924 roku, a dworzec przy niej zaprojektował Romuald Miller w stylu dworkowym. To wciąż jeden z najbardziej charakterystycznych budynków Płońska, dziś z Muzeum Ziemi Płońskiej w środku. Jego dzieje zebraliśmy we wpisie o dworcu kolejowym.

Cmentarz parafialny

Najstarszy cmentarz miasta założono w 1779 roku, nad rzeką Płonką. Kryje nagrobki urzędników z czasów Królestwa Polskiego i neogotycką kaplicę grobową Grobickich, właścicieli pobliskiego Strachowa. Opis nekropolii i jej pomników zebraliśmy we wpisie o cmentarzu parafialnym i kaplicy Grobickich.

Płońsk najlepiej ogląda się pieszo, od rynku w stronę kolei. Podobnym miastem powiatowym północnego Mazowsza, z własnym rynkiem i zamkową przeszłością, jest sąsiedni Ciechanów.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.