Herb: Płońsk
PRZEWODNIK PO MIEŚCIEPłońsk

Płońsk: miasto dwóch narodów, z którego wyszedł Ben Gurion

Co zobaczyć w Płońsku: rynek miasta dwóch narodów, kościół karmelitów, dworzec z 1924 roku i dwór z tablicą Sienkiewicza. Tu urodził się Ben Gurion.

Późnogotycki kościół św. Michała Archanioła w Płońsku: ceglana, częściowo otynkowana bryła z wysokim, uskokowym szczytem i sygnaturką nad kalenicą.
Fot. Hknap1, CC BY 4.0

Płońsk rośnie wokół rynku i wychodzących z niego ulic: Warszawskiej, Płockiej i Grunwaldzkiej. Przez blisko pięćset lat miasto dzieliły między siebie dwie społeczności, polska i żydowska. Z tej drugiej wyszedł urodzony tu w 1886 roku Dawid Grün, później znany jako Ben Gurion, pierwszy premier Izraela.

Kościół i klasztor karmelitów

Kościół św. Michała Archanioła w Płońsku od strony ulicy Płockiej: otynkowana bryła z uskokowym szczytem, obok zabudowania dawnego klasztoru. Osobny wpisKościół i klasztor karmelitów w Płońsku
Fot. domena publiczna

Przy ulicy Płockiej stoi najstarszy zabytek miasta. Klasztor karmelitów trzewiczkowych, czyli tej gałęzi zakonu, która nosiła obuwie w odróżnieniu od bosych, ufundował tu przed 1417 rokiem książę mazowiecki Siemowit IV. Stojący obok kościół zbudowali karmelici, a dzisiejsze wezwanie świętego Michała przyszło razem z parafią, która przeniosła się tu w 1779 roku, gdy jej własny kościół przy rynku leżał już w ruinie. Późnogotyckie mury z cegły przemieszanej z polnymi głazami i kamieniami młyńskimi dopełnia ceglana dzwonnica.

Cmentarz parafialny i kaplica Grobickich

Neogotycka kaplica grobowa Grobickich na cmentarzu parafialnym w Płońsku: ceglana, nieotynkowana bryła z dwiema bocznymi sterczynami, ostrołukowym portalem, okrągłym oknem i krzyżem na szczycie, wśród nagrobków. Osobny wpisCmentarz parafialny i kaplica Grobickich w Płońsku
Fot. Wikimapia.org, CC BY-SA 3.0

W tym samym 1779 roku nad rzeką Płonką, przy dzisiejszej ulicy Wolności, założono cmentarz parafialny, który służy miastu do dziś. Są na nim nagrobki urzędników z czasów Królestwa Polskiego, neogotycka kaplica grobowa z 1896 roku, należąca do Grobickich, właścicieli pobliskiego Strachowa, i grobowiec rodziny Weyherów z 1884 roku.

Dwór Sienkiewicza

Dwór zwany Sienkiewiczówką w Poświętnem pod Płońskiem: parterowy budynek z tarasem od frontu i boniowaną elewacją, nakryty dachem naczółkowym. Osobny wpisDwór Sienkiewicza w Płońsku
Fot. Rafał Zieliński, CC BY-SA 3.0 PL

U Weyherów, ziemiańskiej rodziny spod Płońska, pracował w latach 1865–1866 jako guwerner dziewiętnastoletni Henryk Sienkiewicz. Na przedmieściach, przy drodze do Ciechanowa, w dawnym majątku Weyherów, Poświętnem, stoi parterowy dwór z granitową tablicą, według której mieszkał właśnie tutaj. Obecny budynek to rekonstrukcja z lat 1960–1961 na dawnych fundamentach.

Dom astronoma Jędrzejewicza

Archiwalne zdjęcie obserwatorium astronomicznego doktora Jędrzejewicza w Płońsku: kopuła obserwatorium wśród drewnianych zabudowań i ogrodu, z podpisem „Obserwatoryum ś.p. doktora Jędrzejewicza w Płońsku”. Osobny wpisDom astronoma Jędrzejewicza w Płońsku
Fot. Przemo375, Fotopolska.eu

W tych samych latach w piętrowej kamienicy przy Grunwaldzkiej 22 mieszkał Jan Walery Jędrzejewicz, miejscowy lekarz, a po godzinach astronom. Osiadł w Płońsku w 1862 roku i został do 1887. W 1872 roku założył w mieście własne obserwatorium i napisał pierwszy polski podręcznik astronomii. Nad drzwiami wisi granitowa tablica odsłonięta w 1957 roku.

Stare kamienice i wille

Drewniana, szalowana chałupa w Płońsku pod dwuspadowym dachem, przykład dawnej drewnianej zabudowy miasta. Osobny wpisStare kamienice i wille w Płońsku
Fot. Hubert Śmietanka, CC BY-SA 2.5

Stare kamienice rynku i wylotowych ulic to zapis miasta z XIX wieku i przełomu wieków. Najstarsza jest narożna kamienica przy Warszawskiej 1, z pierwszej połowy XIX wieku, z trzema łukami krytego przejścia na parterze. Dalej stoją dawny bank z reklamami malowanymi na bocznej ścianie, domy żydowskich właścicieli, bo Płońsk był miastem w połowie żydowskim, i drewniane, obite deskami domy, których jeszcze sto lat temu było tu wiele. Na obrzeżach stawiano podmiejskie wille.

Dworzec kolejowy

Dworzec kolejowy w Płońsku: parterowy, otynkowany budynek w stylu dworkowym z wysokim dachem, widziany od strony torów. Osobny wpisDworzec kolejowy w Płońsku
Fot. Radowid125, CC BY-SA 3.0

Kolej dotarła do Płońska dopiero po odzyskaniu niepodległości. Linię z Nasielska przez Płońsk do Sierpca oddano do ruchu w 1924 roku, a dworzec w zachodniej części miasta zaprojektował Romuald Miller w stylu dworkowym, modnej w międzywojniu odmianie architektury sięgającej do form polskiego dworu. Ma nieregularną bryłę złożoną z części o różnej wysokości. Dziś w odrestaurowanym budynku mieści się Muzeum Ziemi Płońskiej.

Pawilony dawnego szpitala

W 1930 roku szpital w Płońsku rozbudowano o dwa pawilony , które stoją przy ulicy Sienkiewicza. Ich elewacje dzielą kolumny sięgające przez wszystkie kondygnacje.

Cmentarz żydowski i Ben Gurion

Skwer imienia Dawida Ben Guriona w Płońsku, na miejscu domu, w którym się urodził: kamienny pomnik i metalowe Drzewo Pamięci. Osobny wpisCmentarz żydowski i Ben Gurion w Płońsku
Fot. Stefs, CC BY-SA 4.0

W 1931 roku Żydzi stanowili ponad czterdzieści procent mieszkańców Płońska, a tuż przed wojną ich liczba urosła do sześciu, może ośmiu tysięcy, powiększona o uchodźców z innych miast. Jesienią 1942 roku Niemcy zlikwidowali płońskie getto, a jego mieszkańców wywieźli do Auschwitz. Z budowli, które należały do całej społeczności, został cmentarz przy Warszawskiej, założony jeszcze w czasach staropolskich.

Najbardziej znany płońszczanin, Dawid Grün, współtworzył w rodzinnym mieście organizacje syjonistyczne, a w 1906 roku wyjechał do Palestyny. 14 maja 1948 roku jako Ben Gurion ogłosił niepodległość Izraela. Narożną kamienicę przy Warszawskiej 2, naprzeciw domu, w którym mieszkał Ben Gurion, zajmuje dziś muzeum Dom Pamięci.

Udostępnij Facebook

Płońsk: wszystkie miejsca

Płońsk · 25 sierpnia 2026

Cmentarz parafialny i kaplica Grobickich w Płońsku

Cmentarz parafialny w Płońsku, założony w 1779 roku, kryje neogotycką kaplicę grobową Grobickich z 1896 roku i nagrobki urzędników z czasów Królestwa Polskiego.

Płońsk · 25 sierpnia 2026

Cmentarz żydowski i Ben Gurion w Płońsku

Cmentarz żydowski w Płońsku to niemal jedyny materialny ślad społeczności, która była blisko połową miasta i z której wyszedł Dawid Ben Gurion, pierwszy premier Izraela.

Płońsk · 25 sierpnia 2026

Dom astronoma Jędrzejewicza w Płońsku

Przy Grunwaldzkiej 22 w Płońsku mieszkał Jan Walery Jędrzejewicz, lekarz i astronom, który w 1872 roku założył w mieście własne obserwatorium.

Płońsk · 25 sierpnia 2026

Dwór Sienkiewicza w Płońsku

Dwór przy Sienkiewicza w Płońsku nosi tablicę o pobycie Henryka Sienkiewicza w 1865 roku. Obecny budynek to rekonstrukcja z lat 1960–1961 na dawnych fundamentach.

Płońsk · 25 sierpnia 2026

Dworzec kolejowy w Płońsku

Dworzec kolejowy w Płońsku z 1924 roku zaprojektował Romuald Miller w stylu dworkowym. Dziś w odrestaurowanym budynku mieści się Muzeum Ziemi Płońskiej.

Płońsk · 25 sierpnia 2026

Kościół i klasztor karmelitów w Płońsku

Kościół św. Michała w Płońsku to dawna świątynia karmelitów trzewiczkowych, do której w 1779 roku przeniesiono parafię ze zniszczonej fary przy rynku.

Płońsk · 25 sierpnia 2026

Stare kamienice i wille w Płońsku

Stare kamienice Płońska stoją wokół rynku i wylotowych ulic: podcieniowy narożnik, domy dawnych żydowskich właścicieli, dawny bank i podmiejskie wille z początku XX wieku.