Dwór Sienkiewicza w Płońsku

Na przedmieściach Płońska, przy drodze do Ciechanowa, stoi parterowy dwór z granitową tablicą przy drzwiach. Napis głosi, że w latach 1865–1866 mieszkał tu Henryk Sienkiewicz. Tablicę wmurował miejscowy oddział PTTK w 1963 roku, prawie sto lat po wydarzeniach, które upamiętnia, i to właśnie ona jest dziś powodem, dla którego ktokolwiek zatrzymuje się przed tym budynkiem.

Guwerner spod Płońska

Przyszły noblista miał wtedy dziewiętnaście lat i nie był jeszcze pisarzem. Zanim zdał maturę w Warszawie, zarabiał jako guwerner, prywatny nauczyciel domowy, i tę posadę znalazł w majątku pod Płońskiem, u ziemiańskiej rodziny Weyherów. Tu przekazy się rozchodzą. Tablica mówi wprost o tym dworze, biograficzne kalendaria pisarza umieszczają go w pobliskim Poświętnem, w dobrach tej samej rodziny. Nazwisko Weyherów spina obie wersje: to ono wraca zarówno w opowieści o dworze, jak i w życiorysie młodego Sienkiewicza.

Miejscowa opowieść o samym dworze też prowadzi do Weyherów, choć okrężnie. Według miejscowej tradycji majątek skonfiskowano prawowitym właścicielom w 1865 roku, w fali represji po powstaniu styczniowym, i przekazano w donacji rosyjskiemu generałowi. Zarządzał nim niejaki Wejchert, a jego rodzina mieszkała w dworze aż do wybuchu pierwszej wojny światowej. Wejchert i Weyher to najpewniej ta sama rodzina, zapisana dwiema pisowniami. Jej rodowy grobowiec z 1884 roku stoi do dziś na cmentarzu parafialnym w Płońsku.

Budynek, który zbudowano dwa razy

Po pierwszej wojnie dwór wraz z majątkiem przejął Skarb Państwa i urządził w nim zakład doświadczalny rolnictwa. Ta funkcja przetrwała: do dziś sąsiadują z nim zabudowania ośrodka rolniczego. Sam dwór ma jednak metrykę młodszą, niż się wydaje. W latach 1960–1961 stary budynek w znacznej części rozebrano i postawiono na jego fundamentach nowy, z zachowaniem dawnego układu i z wtórnym użyciem części pierwotnej stolarki. Dzisiejszy dwór jest więc rekonstrukcją, wspartą na starych piwnicach ze sklepieniami kolebkowymi i na fragmentach dawnych murów.

Zbudowano go na planie prostokąta, parterowy, nakryty dachem z krótkimi, ukośnymi połaciami na obu końcach. Frontowa elewacja jest ściśle symetryczna, z płytko wysuniętą częścią środkową poprzedzoną tarasem z cementową balustradą. Płaszczyzny ścian pokryto boniowaniem, żłobieniami imitującymi układ kamiennych bloków, a nad gzymsem, pośrodku, umieszczono niewielkie okno w dachu. Do tej symetrycznej fasady przymocowano tablicę, i to ona, a nie forma budynku, każe przy nim przystanąć.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.