Dworzec kolejowy w Płońsku

Płońsk długo leżał na uboczu kolei. Dopiero po odzyskaniu niepodległości poprowadzono przez niego linię z Nasielska przez Płońsk do Sierpca, budowaną w latach 1919–1924. Ruch tymczasowy ruszył 30 czerwca 1924 roku, a za oficjalnie otwartą uznano linię 1 stycznia 1925 roku. Inwestycja miała spiąć linię mławską z torem toruńsko-bydgoskim, dać ujście miejscowemu rolnictwu i zatrudnić bezrobotnych, a przy okazji nadrobić komunikacyjne zaniedbania z czasów zaborów. Płońsk stał się dzięki niej stacją węzłową.

Dworzec w stylu dworkowym

Budynek stanął w 1924 roku w zachodniej części miasta, przy torach, które łagodnym łukiem omijają centrum. Zaprojektował go Romuald Miller w stylu dworkowym, modnej w międzywojniu odmianie architektury sięgającej do form polskiego dworu. Murowany z cegły i otynkowany dworzec ma nieregularną, rozczłonkowaną bryłę złożoną z części o różnej wysokości. Od miasta oddziela go plac dworcowy zbliżony kształtem do trapezu, z kolistym, trawiastym podjazdem porośniętym lipami. Po jednej stronie placu ciągnie się szpaler lip, po drugiej pozostałości dawnego ogrodu ozdobnego.

Dworzec nigdy nie stał sam. Za szpalerem lip rosły ogrody warzywne, a przy nich zbudowano dom naczelnika stacji. To parterowy budynek konstrukcji szachulcowej, z drewnianą ramą wypełnioną cegłą, na planie prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym. Między dworcem a domem naczelnika stoją jeszcze bezstylowa trafostacja i pomnikowy dąb szypułkowy. Przy północnej granicy dawnego ogrodu wzniesiono wieżę ciśnień, która karmiła parowozy wodą, dopóki para nie ustąpiła miejsca trakcji spalinowej.

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieściePłońsk: miasto dwóch narodów, z którego wyszedł Ben Gurion

Drugie życie budynku

Po torach na południe od dworca rozłożono dwa perony, a dalej tory towarowe, nastawnie i zespół semaforów. Nad torami przerzucono kładkę dla pieszych. Przez cały ten czas dworzec pozostawał jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków w mieście.

Po remoncie budynek odzyskał funkcję publiczną. Mieści dziś Muzeum Ziemi Płońskiej oraz Pracownię Dokumentacji Dziejów Miasta, które zajmują się historią miasta i samej kolei. O innym mazowieckim dworcu, który odmienił prowincjonalne miasteczko, pisaliśmy przy dworcu kolejowym w Wyszkowie.