Dworzec kolejowy w Płońsku

Płońsk długo leżał na uboczu kolei. Dopiero po odzyskaniu niepodległości poprowadzono przez niego linię z Nasielska przez Płońsk do Sierpca, budowaną w latach 1919–1924. Ruch tymczasowy ruszył 30 czerwca 1924 roku, a za oficjalnie otwartą uznano linię 1 stycznia 1925 roku. Inwestycja miała spiąć linię mławską z torem toruńsko-bydgoskim, dać ujście miejscowemu rolnictwu i zatrudnić bezrobotnych, a przy okazji nadrobić komunikacyjne zaniedbania z czasów zaborów. Płońsk stał się dzięki niej stacją węzłową.

Dworzec w stylu dworkowym

Budynek stanął w 1924 roku w zachodniej części miasta, przy torach, które łagodnym łukiem omijają centrum. Zaprojektował go Romuald Miller w stylu dworkowym, modnej w międzywojniu odmianie architektury sięgającej do form polskiego dworu. Murowany z cegły i otynkowany dworzec ma nieregularną, rozczłonkowaną bryłę złożoną z części o różnej wysokości. Od miasta oddziela go plac dworcowy zbliżony kształtem do trapezu, z kolistym, trawiastym podjazdem porośniętym lipami. Po jednej stronie placu ciągnie się szpaler lip, po drugiej pozostałości dawnego ogrodu ozdobnego.

Dworzec nigdy nie stał sam. Za szpalerem lip rosły ogrody warzywne, a przy nich zbudowano dom naczelnika stacji. To parterowy budynek konstrukcji szachulcowej, z drewnianą ramą wypełnioną cegłą, na planie prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym. Między dworcem a domem naczelnika stoją jeszcze bezstylowa trafostacja i pomnikowy dąb szypułkowy. Przy północnej granicy dawnego ogrodu wzniesiono wieżę ciśnień, która karmiła parowozy wodą, dopóki para nie ustąpiła miejsca trakcji spalinowej.

Drugie życie budynku

Po torach na południe od dworca rozłożono dwa perony, a dalej tory towarowe, nastawnie i zespół semaforów. Nad torami przerzucono kładkę dla pieszych. Przez cały ten czas dworzec pozostawał jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków w mieście.

Po remoncie budynek odzyskał funkcję publiczną. Mieści dziś Muzeum Ziemi Płońskiej oraz Pracownię Dokumentacji Dziejów Miasta, które zajmują się historią miasta i samej kolei. O innym mazowieckim dworcu, który odmienił prowincjonalne miasteczko, pisaliśmy przy dworcu kolejowym w Wyszkowie.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.