Dworzec kolejowy w Modlinie

Wejścia głównego dworca w Modlinie strzegą cztery masywne kolumny. Są doryckie, kamienne, dźwigają belkę nadproża nad podcieniem, do którego prowadzą piaskowcowe stopnie. Rząd antycznych kolumn przed prowincjonalną stacją kolejową to nie kaprys projektanta. To znak stylu, w którym budowano dworce w pierwszych latach niepodległej Polski.

Dwa dworce: drewniany i murowany

Kolej dotarła pod Modlin wraz z Koleją Nadwiślańską. Tę linię wybudował w latach 70. XIX wieku bankier Leopold Kronenberg, który uzyskał koncesję w 1874 roku i objął większość udziałów w towarzystwie kolejowym; resztę wziął finansista Jan Gottlieb Bloch. Trasa liczyła ponad pięćset kilometrów i łączyła Kowel przez Warszawę z Mławą, wiążąc ziemie nad Wisłą z Bałtykiem i południem. Miała też znaczenie wojskowe, bo przebiegała przez rosyjskie twierdze, w tym Modlin. W 1898 roku, po wygaśnięciu koncesji Kronenberga, linię przejęło państwo.

Pierwszy dworzec w Modlinie postawiono wtedy z drewna, jak większość stacji tej linii. Był to prawdopodobnie skromny, parterowy budynek. Spłonął w 1916 roku, w czasie pierwszej wojny światowej. Obecny, murowany gmach oddano do użytku w 1927 roku.

Styl dworkowy: dwór szlachecki jako brama miasta

Nazwiska projektanta nowego dworca nie znamy. Wywodził się zapewne z zespołu architektów Dyrekcji Warszawskiej PKP, a na ostateczną formę mógł mieć wpływ Romuald Miller, ówczesny naczelnik tamtejszego Wydziału Architektury, oraz Kazimierz Rogóyski, kierownik sekcji architektury. Miller kierował warszawską sekcją architektoniczną kolei w pierwszej połowie lat 20. i to on w największym stopniu ukształtował wygląd polskich dworców tego okresu.

Budynek w Modlinie otrzymał formę stylu dworkowego, zwanego też narodowym albo polskim. Był to świadomy wybór: architektura odbudowywanego kraju miała mówić językiem rodzimego dworu szlacheckiego. Stąd wysokie, łamane dachy, klasycystyczne portyki, ozdobne szczyty i naczółki. Dworzec miał być zarazem praktycznym węzłem ruchu i symboliczną bramą wjazdową do miasta. Zespół Millera opracował typowe projekty dla stacji różnej wielkości, a w podobnym duchu powstały w tych latach dworce w Grodzisku Mazowieckim, Pruszkowie i Żyrardowie.

Modliński dworzec jest niższy i skromniejszy od tamtych. Dwukondygnacyjna bryła kryta jest łamanym dachem dwuspadowym. Fasada od strony podjazdu ma dziewięć okiennych osi, czyli pionowych rzędów okien, a jej mocnym akcentem jest wspomniane wejście z czterema doryckimi kolumnami, nad którym wznosi się nadbudówka wpuszczona w połać dachu. W dachu siedzą małe półkoliste okienka, tak zwane wole oczy. Był to typ dworca przelotowego: na parterze mieściła się poczekalnia i kasy, a na piętrze mieszkania kolejarzy.

Zespół stacyjny

Dworzec nie stał sam. W 1928 roku na zachód od niego wzniesiono wieżę wodną, a wraz z nią budynki pomocnicze: magazyn, sanitariaty i przepompownię za wieżą. Podjazd między ulicą a dworcem wyłożono kostką brukową, która zachowała się do dziś. W hallu głównym przetrwała oryginalna płycinowa boazeria na ścianach i słupach, drewniana ława przy słupie oraz stolarka pomieszczenia kasowego.

W czasie walk w 1939 roku budynek ucierpiał tylko nieznacznie i szybko go wyremontowano. Dworzec pełnił swoją funkcję nieprzerwanie do połowy lat 90. XX wieku. Potem przestał obsługiwać ruch pasażerski. Pod koniec lat 90. przeszedł częściowy pożar, po którym większość otworów okiennych i drzwiowych zamurowano, a w 2002 roku spłonęła więźba dachowa sąsiedniej wieży wodnej. Od tego czasu budynek stoi nieużywany, choć jego murowana konstrukcja pozostaje w dobrym stanie.

Styl dworkowy, w którym zbudowano modliński dworzec, był już w 1927 roku u schyłku popularności. Kilka lat wcześniej powstały w nim znacznie okazalsze dworce w Żyrardowie i Grodzisku, a modliński jest jednym z ostatnich, jakie w tej formie postawiono na podwarszawskich liniach.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.