Kasyno oficerskie w Twierdzy Modlin

W twierdzy pełnej koszar, wałów i prochowni stanął budynek z marmurową klatką schodową i salą balową. Kasyno oficerskie w Twierdzy Modlin projektowano tak, by nie przypominało niczego wojskowego. To był klub, w którym kadra garnizonu spędzała czas poza służbą, a jego wnętrza dorównywały miejskim rezydencjom.

Pierwszy z elektrycznością

Budynek wzniesiono około 1905 roku, choć część zapisów wskazuje na kilka lat wcześniej. Zaprojektował go nieznany z nazwiska architekt rosyjski, a przy pracach współpracował z nim architekt Piotr Leon Krasiński. Kasyno było najnowocześniejszym obiektem twierdzy. Jako pierwsze miało oświetlenie elektryczne, a także centralne ogrzewanie zasilane parą wodną z kotłowni, rozwiązanie na tamte czasy nowatorskie.

Nowoczesność szła w parze z luksusem wykończenia. Do dziś zachowały się oryginalne posadzki ceramiczne, kute balustrady, żyrandole i klatka schodowa. Posadzki pochodzą z jednej z najlepszych wówczas wytwórni w tej części Europy, warszawsko-opoczyńskiej fabryki Dziewulski i Lange. Firma powstała w 1883 roku, a w 1901 roku niezależna ekspertyza petersburskiego instytutu wykazała, że jej płytki przewyższają jakością słynną niemiecką markę Villeroy & Boch. Przed pierwszą wojną światową w całej Europie działały tylko dwie fabryki wytwarzające specjalne płytki ogniotrwałe, i jedną z nich była właśnie ta.

Pałac na rzucie krzyża

Kasyno stoi w centralnej części twierdzy, między cytadelą a wałem zewnętrznym, w północnej pierzei ulicy Ledóchowskiego . Jest budynkiem dwu- i trzykondygnacyjnym, założonym na rzucie zbliżonym do odwróconego krzyża. Fasadę podzielono na trzy części, z centralnym ryzalitem w typie zamkowej wieży, wyższym od reszty, zwieńczonym arkadowym gzymsem i poprzedzonym portykiem. Boczne skrzydła są niższe, zamknięte od góry ażurową metalową balustradą o motywie kół. Na elewacji frontowej umieszczono dwie puste tarcze herbowe. Bryła łączy stylistykę architektury obronnej z cechami rezydencji.

Wnętrze prowadzi od reprezentacyjnego przedsionka do centralnej klatki schodowej ze schodami z jasnego marmuru, ujętymi w kute żelazne balustrady o motywach roślinnych i ozdobnych gryfach. Na piętrze mieszczą się dwie najokazalsze sale: balowa i klubowa. Sufit sali klubowej pokryto malowaną dekoracją roślinną wpisaną w geometryczne podziały. Gdy salę balową zaadaptowano później na kino, tafle oryginalnego parkietu wykorzystano jako okładzinę czoła sceny.

Sala Biała i bale garnizonu

Kasyno było sercem towarzyskiego życia twierdzy. Początkowo służyło jako klub, miejsce spotkań oficerów i ich rodzin. W czasie pierwszej wojny światowej mieściło komendanturę niemiecką. Po odzyskaniu niepodległości otrzymało nazwę Oficerskiego Kasyna Garnizonowego w Modlinie i dalej pełniło funkcje reprezentacyjne.

W reprezentacyjnej Sali Białej odbywały się bale, rauty i uroczystości pułków stacjonujących w twierdzy. Wśród nich były Korpus Kadetów nr 2, 1 Pułk Artylerii Ciężkiej, 32 Pułk Piechoty, 1 Batalion Saperów Legionów i Szkoła Podchorążych Rezerwy Saperów, która urządzała tu bale kostiumowe. W kasynie bywali prezydent Ignacy Mościcki i marszałek Józef Piłsudski. Bale garnizonu Modlin gromadziły kadrę osiedla oficerskiego, o którym piszemy w osobnym wpisie.

Przez dziesięciolecia po wojnie budynek nie doczekał się kompleksowego remontu. Zmieniło się to niedawno: kasyno wyremontowano ze środków unijnych, a w 2024 roku otrzymało tytuł „Zabytek Zadbany” za prace przeprowadzone z poszanowaniem historycznej formy i wystroju. Klub garnizonu, który sto lat temu jako pierwszy w twierdzy dostał prąd, jest dziś jednym z niewielu jej wnętrz zachowanych w pełnej okazałości.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.