Dom astronoma Jędrzejewicza w Płońsku

Piętrowa kamienica przy Grunwaldzkiej 22 , dawniej pod adresem Ciechanowska 22, niczym nie wyróżnia się w pierzei ulicy. Ma dziesięcioosiową, spokojną elewację i słabo zaznaczony ryzalit. Nad drzwiami w tym ryzalicie wmurowano jednak granitową tablicę, którą odsłonięto w lipcu 1957 roku. Głosi ona, że żył i pracował tu w latach 1862–1887 doktor Jan Walery Jędrzejewicz, „światowej sławy astronom”.

Lekarz, który patrzył w gwiazdy

Jędrzejewicz przyszedł na świat w Warszawie 14 kwietnia 1835 roku, choć napis na jego grobie podaje rok 1836. Studia ukończył jednak nie na astronomii, lecz na medycynie, którą studiował na uniwersytecie w Moskwie i skończył w 1861 roku. Wkrótce potem osiadł w Płońsku i podjął praktykę lekarską. Astronomia była jego drugim życiem, prowadzonym po godzinach przyjęć.

W 1872 roku założył w mieście własne obserwatorium astronomiczne. Nie było to zajęcie amatora dla zabawy. Z Płońska prowadził obserwacje gwiazd podwójnych i komet, zajmował się spektroskopią, czyli badaniem widm Słońca i komet, i utrzymywał stację meteorologiczną. Jego najtrwalszym dziełem okazała się „Kosmografia”, pierwszy podręcznik astronomii napisany po polsku. Prowincjonalne miasteczko na północnym Mazowszu miało więc przez ćwierć wieku czynne obserwatorium i astronoma, którego prace znano poza granicami kraju.

Dom przy dawnej Ciechanowskiej

Budynek, w którym mieszkał, przetrwał do dziś. Murowana z cegły i otynkowana kamienica jest piętrowa, z mieszkalnym poddaszem, a jej frontowa ściana rozkłada się na dziesięć osi z niewielkim ryzalitem przesuniętym z osi budynku. W 1956 roku wymieniono w niej podłogi, stolarkę i pokrycie dachu, a rok później dołożono tablicę. Przed wojną na parterze mieściła się apteka. Sama kamienica jest jednym z domów pożydowskich, jakich w Płońsku, mieście przez wieki w dużej części żydowskim, zachowało się wiele.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.