Stare kamienice i wille w Płońsku

Płoński rynek i wychodzące z niego ulice, Warszawska, Płocka, Grunwaldzka i Zduńska, to najlepszy zapis tego, jak wyglądało to miasto na przełomie wieków. Stoją tu obok siebie murowane kamienice i drewniane domy, a wiele z nich należało przed wojną do żydowskich właścicieli, bo Płońsk był miastem w połowie żydowskim. Przy części z nich przetrwały w dawnych dokumentach nazwiska właścicieli, których nie znajdzie się już nigdzie indziej.

Wokół rynku

Najstarsza jest narożna kamienica przy Warszawskiej 1 , sięgająca pierwszej połowy XIX wieku. Od strony Warszawskiej otwiera się trzema arkadami podcienia, nakrytego ceglanym sklepieniem. Podcienia nie są tu jednak tak dawne, jak wygląda budynek: przebito je dopiero na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych XX wieku, przekształcając pierwszy trakt domu.

Kilka pierzejowych domów przypomina o dawnych mieszkańcach. Kamienica przy Zduńskiej 2 , u wylotu ulicy z rynku, ma łamany dach mansardowy i fasadę ujętą w płytkie występy ze spłaszczonymi kolumnami, z balkonikiem wspartym na żeliwnych wspornikach. Przed wojną należała do kupca o nazwisku Jentys. Narożną kamieniczkę przy Grunwaldzkiej 1 zdobi w szczycie okrągłe okienko poddasza. Do 1939 roku mieściła się w niej żydowska piekarnia, a dom był własnością Bożeny Raye.

Na tle mieszkalnych kamienic wyróżnia się budynek przy Płockiej 28 . Wzniósł go Bank Spółdzielczy jako swoją międzywojenną siedzibę, a tuż przed wojną umieszczono w nim pocztę, która zajmowała go potem przez dekady. To budowla trzykondygnacyjna, z parterem pokrytym boniowaniem, żeliwnymi kratami w oknach i bogato dekorowanymi drzwiami nabijanymi gwoździami. Na jej zachodniej, pierwotnie ślepej ścianie zachowały się malowidła reklamowe.

Drewniane domy i wille

Obok murowanych kamienic przetrwały w Płońsku drewniane domy, świadectwo tego, że jeszcze na początku XX wieku spora część miasta była z drewna. Dom przy Pułtuskiej 28a zbudowano z poziomo układanych bierwion i obito deskami; jego część należała do właściciela o nazwisku Osowiecki. Podobnie zbudowany dom przy Płockiej 58 kupiono w latach dwudziestych; podokienniki ozdobiono na nim romboidalnym wzorem.

Dalej od rynku, przy wylotowych odcinkach ulic, stawiano wille. Najokazalszą jest willa przy Płockiej 68 z około 1910 roku, cofnięta za ogród, z rozczłonkowaną bryłą, wysuniętą częścią środkową od frontu i werandą z tarasem od strony ogrodu. Wewnątrz zachowały się zielone kafle pieców ze skromną dekoracją roślinną. Skromniejsza willa przy Warszawskiej 39a z lat 1926–1927, oddzielona od ulicy sporym ogródkiem, ma spokojny klasycyzujący porządek, okno w dachu i rzeźbione drzwi. Nieopodal, przy Płockiej 64 , stoi symetryczna willa z elewacją pokrytą rustyką, tynkiem naśladującym układ ciosanych kamieni.

Międzywojnie dołożyło do tego pierzejowe kamienice z lokalami handlowymi w parterze. Taka jest kamienica przy Warszawskiej 38 z okolic 1925 roku, z witrynami sklepowymi i szczytem zamkniętym falistą linią. Część tych domów, jak kamienica dawnych żydowskich właścicieli, wiąże się z żydowską historią miasta. O rynku, który zachował dawny układ i część starej zabudowy, pisaliśmy też przy kamienicach w Serocku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.