Dwór w Ożarowie Mazowieckim, gdzie padło powstanie

Parterowy, siedmioosiowy, kryty gontem dwór stoi przy ulicy Poniatowskiego 1 , pośrodku parku, w którym rosną cyprys nutkajski, limba, katalpa i czarna sosna. Z zewnątrz nie różni się bardzo od dziesiątków innych klasycystycznych siedzib na Mazowszu. A jednak to w jego wnętrzu skończyło się największe miejskie powstanie drugiej wojny.

Noc kapitulacji

W nocy z 2 na 3 października 1944 roku w tym dworze podpisano akt kapitulacji Powstania Warszawskiego. Wcześniej mieścił się tu sztab dowodzącego tłumieniem powstania generała SS, więc gdy do stołu zasiedli wysłannicy strony polskiej, budynek był już od tygodni niemieckim stanowiskiem dowodzenia. Sześćdziesiąt lat później, 3 października 2004 roku, odsłonięto tablicę upamiętniającą tamte rokowania.

Dwór zapłacił za bliskość Warszawy jeszcze wcześniej. We wrześniu 1939 roku bombardowanie spaliło dworski spichlerz i stodołę. Sam budynek mieszkalny przetrwał i tamten wrzesień, i październik 1944 roku.

Od starostwa do Kronenbergów

W 1737 roku Ożarów był starostwem w rękach Antoniego Brzozowskiego, pisarza koronnego, a w latach siedemdziesiątych XVIII wieku przeszedł na Wojciecha Szamockiego. Sam dwór wraz z oficyną powstał na początku XIX wieku. Miejscowa tradycja chce widzieć w nim pałacyk myśliwski księcia Józefa Poniatowskiego, choć twardych dowodów na to brak.

W połowie XIX wieku majątek należał do Stanisława i Konstancji Deskurów. Ich spadkobierczyni Tekla Rapacka sprzedała go 25 listopada 1879 roku Władysławowi Kronenbergowi, muzykowi, synowi warszawskiego bankiera Leopolda Kronenberga. Dla Kronenberga był to głównie lokata kapitału. W 1892 roku wyjechał na stałe do Paryża, a w 1912 roku odsprzedał posiadłość Stanisławowi i Marii Reicherom. To od nich pochodzi druga nazwa budynku, Dworek Reicherów.

Parcelacja i nowi gospodarze

W latach dwudziestych XX wieku majątek zaczął się kruszyć. Północną część założenia dworskiego kupiła w 1928 roku Zofia Kotkowska, a jedną ze stajni przebudowano na dom mieszkalny. Reicherowie stopniowo wyprzedawali ziemię uprawną. Po wojnie oddali część parku gminie, do użytku mieszkańców Ożarowa, a w 1964 roku podniszczony dwór kupiła Henryka Modrzejewska. W rękach jej rodziny pozostaje do dziś.

Bryła i oficyna

Dwór wzniesiono z cegły na planie wydłużonego prostokąta, otynkowano i przykryto czterospadowym dachem z gontu. Pośrodku frontu jest drewniany przedsionek z deskowaniem naśladującym ciosane bloki kamienia, zwieńczony trójkątnym szczytem, a od ogrodu ciągnie się obszerny taras. W środku sień i salon leżą jedno za drugim na wspólnej osi. Tuż obok stoi oficyna z czasu budowy dworu, połączona z nim parterowym skrzydłem załamanym pod kątem prostym. Ona również jest murowana, otynkowana i kryta czterospadowym dachem. Całości dopełnia park z okazałymi drzewami, którego część jest dziś ogólnie dostępna, a część została za murem dawnego założenia.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.