Pałac w Płochocinie: włoska wieża Marconiego

Nad balkonem od południa widnieje data wykuta w kamiennej tablicy ozdobnej. Pałac w Płochocinie wzniesiono około 1854 roku, a wieńcząca go czworoboczna wieża wygląda, jakby ktoś przeniósł ją znad włoskiego jeziora. To nie przypadek. Projekt przygotował Henryk Marconi, urodzony w Rzymie architekt, który połowie warszawskiej elity budował rezydencje w duchu włoskiego renesansu.

Willa włoska na mazowieckim polu

Marconi przyjechał do Polski w 1822 roku i został tu do śmierci w 1863. Na Mazowszu zostawił po sobie kilka rezydencji, między innymi pałac w Chrcynnie i przebudowany dwór w Helenowie. Płochocin należy do tej samej rodziny pomysłów. Bryła jest celowo nieregularna, z częścią parterową i piętrową, z niskimi dachami i wysoką wieżą wzorowaną na włoskich belwederach. W oryginale z takiej wieży podziwiało się widok na okolicę. Tyle że z płochocińskiej wieży widać było mazowieckie pola, a nie wzgórza Toskanii.

Od ogrodu Marconi wysunął środkową część elewacji do przodu, z głęboką arkadową wnęką i osłoniętym gankiem na piętrze, obwiedzionym żeliwną balustradą. Zaokrąglony ganek na trzech arkadach od frontu dodano dopiero w XX wieku, żeby spiąć dwie różne części budynku w jedną oś. Pokoje ułożono w dwa równoległe rzędy, a pod całością są sklepione piwnice, prawdopodobnie pozostałość po starszym, drewnianym dworze, który stał tu wcześniej.

Majątek Janaszów

Pałac zbudowano dla Józefa Janasza, a majątek pozostał w rękach tej rodziny przez kilka pokoleń. W 1909 roku wymieniany jest Adolf Janasz, a pod koniec lat dwudziestych XX wieku gospodarstwo, liczące wtedy ponad czterysta hektarów, prowadził Stanisław Janasz, znany działacz rolniczy. Sam mieszkał w Warszawie przy Alejach Ujazdowskich, a w Płochocinie bywał jak w letniej rezydencji.

Po wojnie majątek trafił pod zarząd państwowy, a od 1952 roku do dawnego pałacu weszły biura i mieszkania państwowego gospodarstwa rolnego. Krótko mieściła się w nim świetlica, potem lokale dla dyrektorów. Dziś cały zespół jest w rękach prywatnej firmy.

Folwark, spichlerz i kuźnia

Pałac to tylko część założenia. Wraz z nim do rejestru zabytków wpisano zabudowania folwarczne, bo majątek żył z gospodarstwa, nie z reprezentacji. Na wschód od rezydencji zachował się drewniany, dziewiętnastowieczny spichlerz , a park krajobrazowy z aleją spacerową i okrągłym trawnikiem pośrodku podjazdu zaprojektowano tak, by droga prowadziła wprost pod front.

Kilkaset metrów dalej, u zbiegu ulic Zabytkowej i Długiej, stoi murowana kuźnia . Ma podcień wsparty na czterech drewnianych słupach i trójspadowy dach ze skośną ścianką w szczycie. Pracował w niej kowal Aleksander Ruszkowski, a po nim kuźnię odziedziczyła Janina Flis, która w latach sześćdziesiątych przeprowadziła jej gruntowny remont. W jednym z pomieszczeń wciąż widać ślad po palenisku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.