Herb: Ożarów Mazowiecki
PRZEWODNIK PO MIEŚCIEOżarów Mazowiecki

Ożarów Mazowiecki: dwory i pałace pod Warszawą

Co zobaczyć w Ożarowie Mazowieckim: pałac Marconiego w Płochocinie, dwór Kronenbergów, orientalny dwór w Gołaszewie i wianek podwarszawskich majątków.

Klasycystyczny dwór w Ożarowie Mazowieckim (Dworek Reicherów) w otoczeniu parku
Fot. Sloggi, CC BY-SA 4.0

W granicach jednej podwarszawskiej gminy zachował się cały wianek dworów i pałaców z połowy XIX wieku, prawie po jednym w każdej większej wsi: Płochocin, Gołaszew, Duchnice, Umiastów, Pilaszków, Bronisze i sam Ożarów. Każda z tych nazw to osobny majątek ziemski, osobny park ze starodrzewem i osobna rodzina, która ten majątek prowadziła. Miasto Ożarów Mazowiecki jest w tym krajobrazie najmłodsze. Wyrosło dopiero wtedy, gdy folwarczne pola zaczęto dzielić na działki, a przez okolicę poprowadzono tory.

Dwór w Broniszach

Aleja w parku w Broniszach, w którym stoi pomnik powstańców z 1831 roku Osobny wpisBronisze: dwór Moszczeńskich i bitwa 1831 roku
Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Najstarsza pamięć w okolicy dotyczy nie budynku, tylko pola. 17 sierpnia 1831 roku pod Broniszami rozegrała się bitwa powstania listopadowego, przegrana przez wojska polskie w odwrocie ku Warszawie. Później majątek prowadziła tu rodzina Moszczeńskich, a najbardziej znany z niej Stefan Moszczeński był profesorem warszawskiej SGGW. Park przy dworze w Broniszach nosi dziś jego imię.

Pałac w Płochocinie

Pałac w Płochocinie z czworoboczną wieżą w typie włoskiego belwederu Osobny wpisPałac w Płochocinie: włoska wieża Marconiego
Fot. Grzegorz Gołębiowski, CC BY-SA 3.0 PL

W połowie XIX wieku okoliczni ziemianie stawiali nowe siedziby. Około 1854 roku w Płochocinie stanął pałac o kształcie niespotykanym na Mazowszu: z wysoką kwadratową wieżą wzorowaną na włoskich belwederach i gankiem na arkadach od frontu. Projekt przygotował Henryk Marconi, jeden z najlepszych warszawskich architektów tamtego czasu, dla rodziny Janaszów. Wokół zachował się cały folwark z parkiem i drewnianym spichlerzem.

Dwór w Gołaszewie

Dwór w Gołaszewie z arkadowym portykiem i boczną wieżyczką Osobny wpisDwór w Gołaszewie: wiejski pawilon jak z Orientu
Fot. Grzegorz Gołębiowski, CC BY-SA 3.0

Z tych samych lat pochodzi dwór w Gołaszewie, najbardziej zaskakujący budynek w gminie. Wygląda jak orientalny pawilon przeniesiony z parku minionej epoki. W środku kryje ośmioboczną salę nakrytą kopułą z latarnią, a na jej sklepieniu wymalowano narzędzia rolnicze i snopy zboża. Zaprojektował go architekt Józef Dietrich dla Leopolda Śmiecińskiego.

Dwór w Umiastowie

Klasycystyczny dwór w Umiastowie , także z połowy XIX wieku, ma ganki na gładkich kolumnach po obu stronach. Po wojnie na kilka lat zajęły go milicja i Urząd Bezpieczeństwa, a potem zakład produkcyjny ze szklarniami. Parki podworskie przetrwały też w Święcicach i Macierzyszu, choć bez dawnych dworów.

Pałac w Duchnicach

Pałac w Duchnicach za bezlistnymi drzewami zimą Osobny wpisPałac w Duchnicach: browarnik i dziadek Szymborskiej
Fot. Grzegorz Gołębiowski, CC BY-SA 3.0

W 1867 roku w Duchnicach zbudowano pałac dla Jana Henryka Klawego, warszawskiego browarnika ze spółki Haberbusch i Schiele, który po wyjściu z interesu osiadł na wsi. Później majątkiem zarządzał Antoni Szymborski, dziadek poetki Wisławy Szymborskiej, i tu spędził ostatnie lata życia. Po dawnym parku został pomnikowy dąb, któremu nadano imię Antoni.

Willa Wilśniaczek

Willa Wilśniaczek w Ożarowie Mazowieckim po remoncie, z gankiem i mansardowym dachem Osobny wpisWilla Wilśniaczek: dom z ożarowskiego miasta-ogrodu
Fot. Wirtualne Muzeum Ożarów Mazowiecki

Na początku XX wieku do okolicy przyszedł przemysł i kolej. W 1901 roku na gruntach Franciszkowa stanęła huta szkła, a w 1903 roku otwarto stację kolei warszawsko-kaliskiej. Dwa lata później zaczęto sprzedawać pierwsze działki, a w 1911 roku warszawski prawnik Wincenty Majewski założył Spółkę Akcyjną „Miasto-Ogród”. Na trzydziestu trzech hektarach wydzielono sto czterdzieści dwie działki, ulice ułożono w szachownicę i obsadzono drzewami owocowymi. Majątki zaczęły się kurczyć, a na ich obrzeżach rosły osiedla domów.

Z tamtego miasta-ogrodu pochodzi dworkowa willa „Wilśniaczek” z 1930 roku, zachowana w całości razem z historią mieszkańców. Kilka ulic dalej, przy Mickiewicza 16 , stoi inny dom z tego samego czasu, z gankiem na dwóch kolumnach i poddaszem mieszkalnym. Dawną ulicę Polną przemianowano na Kusocińskiego, bo olimpijczyk Janusz Kusociński spędził dwadzieścia trzy lata w sąsiednim Ołtarzewie, biegając stamtąd na ożarowską stację.

Dwór w Pilaszkowie

Odbudowany dwór w Pilaszkowie z portykiem, siedziba Muzeum Dworu Polskiego Osobny wpisDwór w Pilaszkowie i Muzeum Dworu Polskiego
Fot. tabodesign.com, CC BY-SA 3.0

We wrześniu 1939 roku w okolicy toczyła się bitwa pod Ołtarzewem, a tuż przed bramą dworu w Pilaszkowie leży cmentarz poległych w niej żołnierzy. Sam dwór po latach niszczenia odbudowano i od 1995 roku mieści się w nim Muzeum Dworu Polskiego. To jedyny dwór w okolicy, który można zwiedzać od środka.

Dwór w Ożarowie Mazowieckim

Ganek dworu w Ożarowie Mazowieckim, dawnego Dworku Reicherów Osobny wpisDwór w Ożarowie Mazowieckim, gdzie padło powstanie
Fot. Sloggi, CC BY-SA 4.0

Najważniejszy z dworów, dwór w Ożarowie Mazowieckim, stoi przy ulicy Poniatowskiego, w parku pełnym rzadkich drzew. Miejscowa tradycja wiąże jego początek z księciem Józefem Poniatowskim i pałacykiem myśliwskim, a w połowie XIX wieku majątek należał do rodziny Kronenbergów. W 1944 roku mieścił się w nim sztab dowódcy sił niemieckich i w nocy z 2 na 3 października podpisano tu akt kapitulacji Powstania Warszawskiego.

Udostępnij Facebook

Ożarów Mazowiecki: wszystkie miejsca

Ożarów Mazowiecki · 16 września 2026

Bronisze: dwór Moszczeńskich i bitwa 1831 roku

Bronisze pod Ożarowem: pole bitwy powstania listopadowego z 1831 roku, dwór rodziny Moszczeńskich i park imienia profesora SGGW.

Ożarów Mazowiecki · 16 września 2026

Dwór w Gołaszewie: wiejski pawilon jak z Orientu

Dwór w Gołaszewie pod Ożarowem: dziewiętnastowieczny dwór projektu Józefa Dietricha z ośmioboczną salą pod kopułą i malowidłami, park i dawny spichlerz.

Ożarów Mazowiecki · 16 września 2026

Dwór w Ożarowie Mazowieckim, gdzie padło powstanie

Dwór w Ożarowie Mazowieckim (Dworek Reicherów): tu w nocy z 2 na 3 października 1944 podpisano akt kapitulacji Powstania Warszawskiego. Historia i właściciele.

Ożarów Mazowiecki · 16 września 2026

Dwór w Pilaszkowie i Muzeum Dworu Polskiego

Dwór w Pilaszkowie pod Ożarowem: uratowany z ruiny, od 1995 mieści Muzeum Dworu Polskiego. Przed bramą cmentarz żołnierzy Bitwy Ołtarzewskiej 1939.

Ożarów Mazowiecki · 16 września 2026

Pałac w Duchnicach: browarnik i dziadek Szymborskiej

Pałac w Duchnicach pod Ożarowem: zbudowany w 1867 dla browarnika Jana Henryka Klawego, później zarządzany przez Antoniego Szymborskiego, dziadka noblistki.

Ożarów Mazowiecki · 16 września 2026

Pałac w Płochocinie: włoska wieża Marconiego

Pałac w Płochocinie pod Ożarowem: neorenesansowa willa włoska projektu Henryka Marconiego, majątek Janaszów, folwark ze spichlerzem i kuźnią.

Ożarów Mazowiecki · 16 września 2026

Willa Wilśniaczek: dom z ożarowskiego miasta-ogrodu

Willa Wilśniaczek w Ożarowie Mazowieckim: dworkowa willa z 1930 roku, pamiątka spółki Miasto-Ogród, jej właściciele i powojenni lokatorzy.