Drewniana kaplica św. Zofii w Ostrowi Mazowieckiej

Na cmentarzu parafialnym przy Lubiejewskiej , wśród murowanych grobowców, stoi budowla z zupełnie innego materiału i z innej epoki niż ceglane śródmieście Ostrowi. To drewniana kaplica pod wezwaniem świętej Zofii, wzniesiona około 1830 roku. Jest najstarszym zachowanym zabytkiem miasta i jednym z niewielu śladów drewnianej, przedceglanej Ostrowi.

Kaplica grobowa Barzykowskich

Kaplicę zbudowano jako grobowiec dla Zofii z Przyjemskich Barzykowskiej, żony burgrabiego łomżyńskiego, czyli zarządcy tamtejszego zamku i urzędnika grodzkiego. Rodzina Barzykowskich należała do miejscowego ziemiaństwa, a swoich zmarłych chowała właśnie tutaj. W środku zachował się klasycystyczny nagrobek Kajetana Barzykowskiego, sędziego pokoju, oraz tablice epitafijne poświęcone Antoniemu Liberadzkiemu, zmarłemu w 1839 roku, i Zuzannie Barzykowskiej, zmarłej w 1854 roku. Kaplica służyła więc jednej rodzinie przez kilka pokoleń.

Ciesielska robota sprzed dwustu lat

Budowla jest w całości drewniana, zbudowana z ułożonych poziomo sosnowych bali, czyli w konstrukcji zrębowej, postawionych na dębowej belce podwalinowej i niskiej podmurówce z cegły i kamieni polnych. W narożach bale spleciono ciasnym zamkiem ciesielskim tak, że nie wystają na zewnątrz, a ściany obito z wierzchu pionowymi deskami. To klasyczna, staranna robota ciesielska pierwszej połowy XIX wieku.

Kaplica jest jednym wnętrzem, bez oddzielonej części ołtarzowej, a z tyłu jej ściany załamują się w trzy boki. Dwuspadowy dach kryty blachą zwieńczono na kalenicy czworoboczną wieżyczką z małym dzwonem, nakrytą baniastym hełmem z krzyżem. Wewnątrz jest płaski strop z desek, a od strony wejścia nadwieszono chór muzyczny z ażurową balustradą. Ołtarz ma postać skromnego, murowanego bloku. Cała forma budowli, prosta i wyważona, jest klasycystyczna.

Najwięcej uwagi przyciąga fasada. Jest bezwieżowa i jednoosiowa, zwieńczona trójkątnym szczytem oszalowanym w romby. Dwuskrzydłowe drzwi, deskowane w jodełkę i nabijane ćwiekami, poprzedzają dwa schodki, a nad nimi umieszczono okrągłe okienko, czyli okulus. W szczycie widnieje krzyż, a pod nim pozioma deska z napisem „Matko Boska módl się za nami”.

Osiemnastowieczny Chrystus w szczycie

W szczycie fasady kaplicy znajduje się jej najcenniejszy element: osiemnastowieczna rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego. Jest więc starsza od samej kaplicy o dobre kilkadziesiąt lat, co znaczy, że trafiła tu z jakiegoś wcześniejszego miejsca. Umieszczono ją na zewnątrz, nad wejściem, od strony głównej alei cmentarza.

Kaplicę wzniesiono z drewna w czasach, gdy całe miasteczko było jeszcze drewniane. Gdy pół wieku później Ostrów zaczęła stawiać ceglane kościoły i hale, ten mały grobowiec Barzykowskich został jednym z nielicznych zachowanych przykładów wcześniejszej, drewnianej zabudowy.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.