Gmach liceum Kopernika w Ostrowi Mazowieckiej

Gdy większość reprezentacyjnych budynków Ostrowi Mazowieckiej straszy nagą, czerwoną cegłą, gmach przy Kościuszki 36 wyróżnia się już z daleka. Jest otynkowany, jasny, ozdobiony wieżami i rozłożysty na dziewiętnaście osi. To siedziba liceum imienia Mikołaja Kopernika, jedna z najokazalszych szkół w mieście i budynek, w którym widać zmianę epoki.

Szkoła z pieniędzy odrodzonego powiatu

Historia samej szkoły sięga 1909 roku, ale jej obecny gmach jest młodszy. Wzniesiono go w latach 1923–1928, na terenie dawnej Wójtówki, czyli gruntów należących niegdyś do miejskiego wójta, z funduszów sejmiku powiatowego. To ważny szczegół. Ceglane budynki Ostrowi, kościół, jatki czy poczty, powstały jeszcze pod zaborem rosyjskim. Szkołę stawiało już państwo polskie, a konkretnie samorząd odrodzonego powiatu, i widać to po stylu.

Zamiast surowej, carskiej cegły wybrano neobarok, czyli powrót do rodzimych, dworsko-pałacowych form. Gmach murowany jest wprawdzie z pełnej cegły ceramicznej, ale otynkowany, przez co wygląda jak okazała siedziba, a nie jak fabryka czy hala. Dla powiatu, który dopiero co wrócił do Polski, taki budynek był deklaracją: nowa szkoła miała wyglądać dostojnie i po polsku.

Wieże, ryzality i dziewiętnaście osi

Gmach założono na planie litery L. Prostokątny korpus flankują dwa narożne ryzality, czyli części muru wysunięte przed lico fasady, a od frontu poprzedza go ganek z podjazdem. Główny człon jest dwupiętrowy, łącznik parterowy, a przy szkole stoi sala gimnastyczna. Dachy są czterospadowe, urozmaicone wystawkami, a od frontu wznoszą się wieże zwieńczone galeryjką, co daje budynkowi jego pałacową sylwetkę.

Sercem kompozycji jest fasada. Ma dziewiętnaście osi, środkowy pseudoryzalit z gankiem i podkreślone ryzality narożne. Cokół obwiedziono gzymsem, a elewacje pokryto boniowaniem, czyli poziomymi bruzdami żłobionymi w tynku, i trójkątnymi zwieńczeniami nad oknami. W środku znać z kolei troskę o solidność i bezpieczeństwo szkoły: stropy są ogniotrwałe, staloceramiczne, schody żelbetowe, a podłogi wyłożono lastrikiem i terakotą.

Odbudowa po wojnie

Gmach ucierpiał w czasie II wojny światowej i w 1945 roku był częściowo zniszczony. Odbudowano go w latach 1946–1947, zakładając nowe ogniotrwałe stropy i adaptując poddasze, a po 1950 roku odbudowano także salę gimnastyczną. Kolejne prace zmieniały głównie detale użytkowe. W 1984 roku zdjęto z dachu dachówkę i położono blachę.

Mimo tych zmian budynek zachował swoją neobarokową bryłę i do dziś pełni tę samą funkcję, dla której go wzniesiono. Uczy się w nim młodzież ostrowskiego liceum, tak jak w latach dwudziestych, gdy powiat stawiał gmach z myślą o szkole na pokolenia.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.