Neogotyckie jatki w Ostrowi Mazowieckiej

Przy Pocztowej 12 stoi budynek, który trudno pomylić z czymkolwiek innym w mieście. Wysoka, wąska hala z czerwonej cegły, ustawiona szczytem do ulicy, zwieńczona rzędem ostrych sterczyn i ceglanym fryzem, wygląda bardziej jak mała świątynia niż jak targ. A jednak przez sto lat sprzedawano tu mięso. To ostrowskie jatki, wzniesione w latach 1902–1903, jeden z najciekawszych przykładów tego, jak na przełomie wieków ubierano zwykłą architekturę handlową w kostium neogotyku.

Targ mięsny w kostiumie katedry

Nazwiska fundatora jatek nie znamy, mimo że budynek jest dobrze udokumentowany. Wiadomo za to dokładnie, jak go postawiono. Ściany wymurowano z palonej cegły ceramicznej na zaprawie cementowo-wapiennej i nigdy nie otynkowano. Wysokie mury nakryto dwuspadowym dachem krytym blachą, a jego drewnianą więźbę, widoczną od środka, usztywniono ozdobnie wyciętymi zastrzałami. Wewnątrz nie ma stropu: to jedna wysoka przestrzeń, tylko częściowo rozdzielona rzędami podpór na wzór kościelnych naw.

Cały neogotycki sznyt siedzi w detalu elewacji. Okna i drzwi zamknięto łagodnymi, spłaszczonymi łukami, a wzdłuż górnej krawędzi ścian poprowadzono ozdobne, ceglane pasy. Całość wieńczy pięć sterczyn, czyli ostrych, kamiennych słupków wystających ponad dach, obwiedzionych ząbkowaniem przypominającym blanki obronnego muru. To dlatego budynek przeznaczony do rozbioru i sprzedaży mięsa do dziś sprawia wrażenie budowli reprezentacyjnej.

Sto lat handlu i lód w piwnicy

Od początku była to hala targu mięsnego. Po 1945 roku pełniła funkcję hali targowej, w której mięso i ryby rozbierano, przechowywano i sprzedawano. Na górze mieściły się boksy straganowe i zaplecze, a piwnica służyła jako chłodnia, którą zimą wypełniano lodem. W latach osiemdziesiątych budynek należał do Powszechnej Spółdzielni Spożywców, a użytkowano go bez przerwy aż do początku XXI wieku, między innymi przez spółdzielnię i Centralę Rybną.

Sto lat ciągłego handlu odcisnęło jednak swoje piętno. Wobec zaniechania poważniejszych remontów budynek stracił z czasem sprawność techniczną i w 2003 roku wyłączono go z użytkowania. Przez kilkanaście lat stał pusty.

Drugie życie: dom kultury i pierwsza galeria w mieście

Jatki wróciły do życia po gruntownej rewitalizacji, ponownie otwarte 11 września 2018 roku. Budynek zachował swoją zabytkową, ceglaną formę, ale w środku dostał nowoczesne wyposażenie: sterowane elektronicznie instalacje, windę i antresolę zwiększającą powierzchnię użytkową. Nowe drewniane okna naśladują historyczne podziały.

Dziś w dawnej hali mięsnej działa Miejski Dom Kultury. Na wielofunkcyjnym parterze odbywają się zajęcia jego sekcji, wykłady, koncerty, konferencje i pokazy filmowe. Dawna lodownia w piwnicy mieści zaś pierwszą w Ostrowi Mazowieckiej galerię sztuki, która co miesiąc pokazuje nową wystawę. Budynek jest otwarty dla zwiedzających od poniedziałku do piątku w godzinach 11–19, a w soboty i niedziele od 13 do 19.

Ostrowskie jatki nie są w regionie wyjątkiem. Podobną drogę, od mięsnego targu do miejskiej instytucji, przeszła secesyjna hala targowa w Mławie, co dobrze pokazuje, że na przełomie XIX i XX wieku mazowieckie miasteczka na poważnie inwestowały w reprezentacyjne budynki handlowe.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.