Willa Borówka w Milanówku: zameczek ogrodnika

Willa Borówka w Milanówku nie wygląda jak żaden inny dom w mieście. Stoi w głębi posesji przy Kościelnej 4 , tuż po północnej stronie dawnych torów kolei warszawsko-wiedeńskiej, i przypomina mały średniowieczny zamek. To wrażenie było zamierzone: budowlę świadomie upodobniono do gotyckiego zameczku, jakby z czasem częściowo przebudowanego w epoce renesansu.

Ceglany zamek na letnisku

Willę wzniesiono z czerwonej cegły i kamienia polnego, a elewacje ożywiono kontrastowymi pasami białego tynku i rzędami ciemnozielonych kafli wpuszczonych w płytkie wnęki pod oknami. Bryła jest celowo nieregularna: część parterowa sąsiaduje z piętrową, nakrytą stromymi dwuspadowymi dachami z dachówki, a nad całością góruje od wschodu czworoboczna wieża. Jej górną kondygnację obwiedziono rzędem kamiennych ząbków z wąskimi otworami, naśladujących obronny ganek średniowiecznej warowni. Do tego dochodzą wnęki zamknięte szpiczastym, gotyckim łukiem, małe wieżyczki, kamienne przypory wzmacniające mur i okna o różnych kształtach. Od strony bramy otwiera się najbardziej okazała fasada.

Dom od początku miał wygody, których w okolicznych letniskowych domkach nie było: centralne ogrzewanie, wodociąg, kanalizację i światło elektryczne. W dawnym salonie stanął ceramiczny kominek. Na tyłach posesji zachował się podłużny budynek gospodarczy, w którym mieściła się powozownia, stajnia i mieszkanie dozorcy, z dekoracją skromniejszą, ale dopasowaną do wyglądu willi.

Dom warszawskiego ogrodnika

Nazwa willa Hosera nie jest przypadkowa. Działkę kupił w 1902 roku, z parcelowanego majątku Lasockich, Artur Hoser, a budowę ukończono jesienią 1904 roku. Hoserowie to jedna z najbardziej znanych warszawskich rodzin ogrodniczych. Ich firma, znana jako Zakład Ogrodniczy Bracia Hoser, wyrosła w połowie XIX wieku z zakładu założonego przy Alejach Jerozolimskich i stała się jedną z największych tego rodzaju w Królestwie Polskim, specjalizującą się w drzewach ozdobnych i owocowych oraz w zakładaniu ogrodów. Artur był synem jednego ze współzałożycieli firmy.

Choć sam nie był ogrodnikiem z zawodu, urządził wokół willi ogród z cennymi okazami drzew i krzewów, dopełniony leśnym starodrzewem. Rodzinnie był też związany z założycielem miasta: jego żoną była Władysława Lasocka, spokrewniona z Michałem Lasockim, z którego parcelacji powstało całe letnisko.

Autorzy zameczku

Projekt willi wyszedł spod ręki dwóch warszawskich architektów, Władysława Kozłowskiego i Apoloniusza Nieniewskiego, którzy przez kilka lat na przełomie wieków prowadzili wspólne biuro budowlane. To nie byli przypadkowi rysownicy podmiejskich willi. Ta sama spółka współtworzyła w Warszawie oprawę architektoniczną Hal Mirowskich. Formę Borówki określa się mianem gotyku wiślano-bałtyckiego, czyli odmiany neogotyku, która na przełomie XIX i XX wieku miała być poszukiwaniem stylu narodowego i najczęściej trafiała do kościołów. Tu zastosowano ją do prywatnego domu, i to jest w skali milanowskich willi rozwiązanie wyjątkowe.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.