Wille dyrektorów wytwórni prochu w Pionkach

Kadra fabryki prochu mieszkała inaczej niż robotnicy. Dla dyrektorów wytwórni, w zachodniej części miasta, blisko bramy zakładu, postawiono osobne, okazałe domy. Dwa z nich stoją do dziś kilkaset metrów od siebie i choć oba powstały na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych, zaprojektowano je w zupełnie różnych stylach.

Willa dyrektora naczelnego

Willę dyrektora naczelnego wzniesiono w 1928 roku przy dzisiejszej ulicy Radomskiej. Zbudowano ją w ozdobnych, barokowych formach z domieszką klasycznej powściągliwości: z gankiem na kolumnach od frontu, tarasem wciśniętym między dwa boczne skrzydła i wysokim dachem, którego połacie załamują się w połowie wysokości. To jeden z ważniejszych budynków dawnej Kolonii Urzędniczej.

Mieszkał w niej Jan Prot, człowiek, którego biografia jest ciekawsza niż niejedna powieść. Urodził się w Warszawie jako Jan Berlinerblau, w rodzinie żydowskiego kupca. Nazwiska Prot, którego używał w konspiracji niepodległościowej, zaczął używać oficjalnie od 1921 roku, za zgodą Józefa Piłsudskiego. Z wykształcenia był chemikiem, dyplom uzyskał na Politechnice Lwowskiej. Walczył w Legionach, był adiutantem Piłsudskiego, a w wojnie z bolszewikami szefem sztabu dywizji. Wytwórnią w Pionkach kierował od 1927 do 1939 roku i pod jego ręką zakład stał się jednym z największych tego typu w Europie. Prot nie ograniczał się do zarządzania fabryką: wspierał w mieście kulturę, sport, budownictwo mieszkaniowe i budowę kościoła. Po wojnie wyemigrował do Wielkiej Brytanii, gdzie do śmierci w 1957 roku wykładał chemię fizyczną.

Willa przetrwała wojnę bez większych zmian w bryle i elewacjach. Po remoncie z 2018 roku mieści się w niej biblioteka. Stoi przy ulicy Radomskiej .

Pałacyk dyrektora technicznego

Drugi dom, przy ulicy Spokojnej, zbudowano w latach 1930–1931 dla dyrektora technicznego wytwórni. Ma zupełnie inny charakter niż willa naczelnego. Jego zwarta, zbliżona do kwadratu bryła nawiązuje do włoskich willi renesansu. Dach jest płaski, a jego brzeg kryje ozdobna, kamienna balustrada. Pośrodku wznosi się niewielka nadbudówka z wyjściem na widokowy taras na dachu, skąd rozciągał się widok na okolicę.

Reprezentacyjne wejście umieszczono od strony południowej, z tarasem i bogato obramioną, przeszkloną bramą. Przy wejściu do dziś zachowała się płaskorzeźba łabędzia trzymającego granat, nie owoc, lecz pocisk, motyw łączący dwór z fabryką, dla której dom powstał. Wnętrza wyposażono jak na 1930 rok bardzo nowocześnie: był tu wodociąg, kanalizacja, elektryczność i centralne ogrzewanie zasilane z zakładu. Po wojnie budynek adaptowano na biura, które mieszczą się w nim także obecnie. Pałacyk stoi przy ulicy Spokojnej , nieopodal dawnej głównej bramy zakładów.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.