Kasyno urzędnicze w Pionkach i Muzeum Czarnej Płyty

Gdy w latach dwudziestych rosła w lesie wytwórnia prochu, jej dyrekcja pomyślała też o wolnym czasie załogi. W środku Kolonii Urzędniczej, dzielnicy zbudowanej dla inżynierów i urzędników fabryki, stanął budynek do spędzania czasu po pracy. Kasyno urzędnicze wzniesiono w latach 1928–1930, jak większość Pionek według projektu z fabrycznego biura, którym kierował architekt Eugeniusz Czyż.

Kino, restauracja i szklany taras

Kasyno zaprojektowano w spokojnym, symetrycznym stylu nawiązującym do klasycyzmu, z portykiem kolumnowym od frontu i półokrągłą salą od ogrodu. Okna dostały geometryczne podziały w duchu ówczesnej mody art déco. Od strony południowej wychodził przeszklony taras, coś w rodzaju oszklonej werandy, na którym można było odpocząć.

W środku mieściło się wszystko, czego w leśnym mieście brakowało. Była restauracja z bufetem, sala bankietowa, czytelnia i wypożyczalnia książek, pokoje biurowe i hotelowe, sala odczytów i gier. Sercem budynku była sala widowiskowa z kinem, jedynym w całej okolicy. Na co dzień grała tu miejscowa orkiestra, śpiewał chór i występował amatorski teatr.

Scena, na której bywała cała przedwojenna estrada

Do Pionek przyjeżdżały największe nazwiska tamtych lat. Na scenie kasyna występowali Jan Kiepura, Hanka Ordonówna, Mieczysław Fogg i Adolf Dymsza. Wśród gości bywali prezydent Ignacy Mościcki i generał Bolesław Wieniawa-Długoszowski. Jak na miasto, którego kilkanaście lat wcześniej właściwie nie było, kalendarz kasyna wyglądał imponująco.

Funkcję kulturalną budynek utrzymał także w czasie okupacji i po wojnie. W latach sześćdziesiątych przebudowano salę kinową, a przeszklony taras zalano betonem. W 1981 roku obiekt przejęła w użyczenie fabryczna „Solidarność”. Pod koniec lat dziewięćdziesiątych kasyno trafiło w ręce prywatne i podupadło, aż w 2004 roku odkupiło je miasto. Generalny remont, podczas którego odtworzono taras na piętrze i naprawiono konstrukcję dachu, przeprowadzono w latach 2007–2013.

Czarna płyta z Pionek

Po wojnie wytwórnia prochu przestała być tylko wytwórnią prochu. Zakład rozszerzył produkcję o chemię i przyjął nazwę Pronit. W 1956 roku opracowano tu masę z polichlorku winylu do tłoczenia płyt, a rok później ruszyła tłocznia płyt gramofonowych. Działała do 1991 roku i przez cały ten czas Pronit był jedynym w Polsce producentem masy, z której powstawały czarne płyty całego kraju. Zakład wydawał je także pod własną marką, ze znakiem stylizowanego słowika.

Tę historię przypomina dziś Muzeum Czarnej Płyty, mieszczące się właśnie w dawnym kasynie. W zbiorach są płyty winylowe, pocztówki dźwiękowe, metalowe matryce do tłoczenia i gramofony. To jedyne takie miejsce w Polsce. Poza muzeum w budynku działa centrum aktywności lokalnej, a w dawnej sali bankietowej urząd stanu cywilnego udziela ślubów. Kasyno stoi przy ulicy Zakładowej , kilka kroków od bramy fabryki, dla której je zbudowano.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.