Herb: Garwolin
PRZEWODNIK PO MIEŚCIEGarwolin

Garwolin: ostatnie drewniane domy i kolegiata Dziekońskiego

Co zobaczyć w Garwolinie: neobarokowa kolegiata Dziekońskiego, pierzeje drewnianych domów przy Senatorskiej i Polskiej, dwór w Miętnem i spichlerz w Sulbinach.

Neobarokowa kolegiata Przemienienia Pańskiego w Garwolinie z dwiema wieżami
Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl

W nocy z 4 na 5 kwietnia 1854 roku, w tygodniu wielkanocnym, Garwolin spłonął niemal doszczętnie. Ogień strawił sto szesnaście domów mieszkalnych. Murowany był wśród nich dokładnie jeden, a bez dachu nad głową zostało blisko tysiąc dwustu ludzi. Przez większość swoich dziejów Garwolin był miasteczkiem drewnianym, kilka razy odbudowywanym od zera. Zostały po tym ostatnie rzędy drewnianych domów, a obok to, co drewno miało zastąpić: murowana świątynia, dwory na obrzeżach i ceglane koszary.

Najstarszy dom

Archiwalne zdjęcie drewnianego domu przy Sienkiewicza 19 w Garwolinie, ustawionego szczytem do ulicy Osobny wpisNajstarszy dom w Garwolinie
Fot. Dawny Powiat Garwolin i Okolice, galeria.garwolin.org

Przy Sienkiewicza 19 stoi dom, o którym w Garwolinie mówi się, że jest najstarszy w mieście. Jedni datują go na początek XIX wieku, inni cofają aż do XVIII. Zwrócony do ulicy wąskim bokiem, wsparty na dębowych belkach, ma sień przechodzącą na wylot przez cały dom i komin oparty na murowanych łukach. Tak budowano w Garwolinie, zanim miasto spłonęło w 1854 roku.

Spichlerz i park w Sulbinach

Dawny park dworski w dzielnicy Sulbiny w Garwolinie Osobny wpisSpichlerz i park w Sulbinach
Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl

W dawnej wsi Sulbiny, dziś na południowym skraju miasta, powstał w pierwszej połowie XIX wieku zespół dworski Orłowskich. Z gospodarczych zabudowań przetrwał murowany, piętrowy spichlerz z około 1835 roku, postawiony nad skarpą niewielkiej rzeczki. W miejscu dworu stoi dziś szpital, a wokół niego trwa trzyipółhektarowy park.

Dwór w Miętnem

Drewniany dwór w Miętnem pod Garwolinem Osobny wpisDwór w Miętnem
Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl

Po wschodniej stronie miasta, przy ulicy Studzińskiego, stoi drewniany dwór w Miętnem, postawiony w latach 1840–1842 przez pułkownika Michała Staniukowicza, któremu folwark przypadł ukazem carskim. W sierpniu 1915 roku zatrzymał się tu na kilka dni Józef Piłsudski. Od 1924 roku przez ponad pół wieku działała w dworze szkoła rolnicza, otwarta osobiście przez prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Dwór otacza park z aleją lipowo-dębową o drzewach starszych niż sam budynek.

Drewniane domy

Drewniany dom z oszalowaną elewacją przy Senatorskiej 49 w Garwolinie Osobny wpisDrewniane domy Garwolina
Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Po pożarze z 1854 roku miasto znów odbudowało się głównie w drewnie. Wzdłuż południowej strony Senatorskiej, a także przy Polskiej i Młyńskiej, stoi kilkanaście parterowych drewnianych domów, stawianych od lat osiemdziesiątych XIX wieku po lata trzydzieste XX. Mają ściany z bali obite deskami, okiennice przy oknach, a przez całą głębokość domu biegnie na wylot sień z kominem wspartym na murowanych łukach. W większości miast takiej zabudowy już nie ma. O podobnej, ocalałej drewnianej zabudowie pisaliśmy przy drewnianych domach Nowego Dworu Mazowieckiego.

Kolegiata Przemienienia Pańskiego

Fasada kolegiaty Przemienienia Pańskiego w Garwolinie z dwiema wieżami Osobny wpisKolegiata Przemienienia Pańskiego w Garwolinie
Fot. Aneta Lazurek, CC BY-SA 3.0 pl

Wcześniejsze świątynie Garwolina płonęły jedna po drugiej. W latach 1890–1909 stanęła przy ulicy Staszica murowana, neobarokowa kolegiata, dziś najokazalszy budynek w mieście: duży kościół na planie krzyża, z dwiema wieżami od frontu. Zaprojektował ją Józef Pius Dziekoński, jeden z najbardziej zapracowanych architektów kościołów w Królestwie Polskim. We wrześniu 1939 roku spłonęła i ta świątynia, więc po wojnie trzeba było ją odbudować.

Koszary

Na skraju miasta stoją ceglane koszary, które postawili jeszcze Rosjanie dla stacjonującego tu do 1914 roku 13. Pułku Dragonów. Z dawnego kompleksu przetrwały między innymi stajnie z 1905 roku. W czasie pierwszej wojny kwaterował w koszarach dywizjon artylerii Legionów, a od stycznia 1923 roku aż do 1939 stał tu 1. Pułk Strzelców Konnych, jedna z bardziej znanych jednostek kawalerii międzywojnia.

Mini-muzeum przy Senatorskiej 39

Drewniany dom przy Senatorskiej 39 w Garwolinie, siedziba mini-muzeum Osobny wpisMini-muzeum Garwolina przy Senatorskiej 39
Fot. Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Jeden z drewnianych domów przy Senatorskiej, postawiony w 1924 roku, mieści dziś małe muzeum miasta. Rodzina Kalbarczyków udostępniła go pasjonatom lokalnej historii, którzy zebrali tam fotografie, dokumenty i mapy dawnego Garwolina. Sam dom też jest eksponatem: drewniana chałupa z sosnowych bali łączonych w narożnikach, z czterema izbami rozdzielonymi przechodnią sienią.

Udostępnij Facebook

Garwolin: wszystkie miejsca