Kolegiata Przemienienia Pańskiego w Garwolinie

Kolegiata Przemienienia Pańskiego przy ulicy Staszica to szósta z kolei świątynia w tym samym miejscu Garwolina. Pięć poprzednich albo strawił ogień, albo zniszczyły wojny. Ta liczba tłumaczy, dlaczego w drewnianym mieście stanął w końcu tak ciężki, murowany gmach.

Pięć kościołów przed obecnym

Parafię w Garwolinie erygowano w 1418 roku i mniej więcej wtedy powstał pierwszy, drewniany kościół. Drugi wzniesiono w 1466 roku. Zniszczyły go zapewne wojny szwedzkie, więc w 1661 roku miasto odbudowało świątynię po raz kolejny. W 1825 roku i ona spłonęła. Przez następne dekady funkcję kościoła parafialnego przejęła murowana kaplica z 1839 roku, ta, która dziś stoi na cmentarzu. Dopiero pod koniec stulecia parafia zdobyła się na budowę okazałej świątyni z prawdziwego zdarzenia.

Kamień węgielny poświęcono 16 września 1890 roku. Stara budowla z lat 1839–1840 poszła do rozbiórki, a razem z nią dawna dzwonnica, która przylegała do ścian nowego kościoła. Prace ciągnęły się do 1909 roku.

Projekt Dziekońskiego

Świątynię zaprojektował Józef Pius Dziekoński, urodzony w Płocku architekt, który niemal całe życie budował kościoły. Wyszło ich spod jego ręki około dwustu czterdziestu, w tym słynny kościół świętego Floriana na warszawskiej Pradze, gdzie połączył formy neogotyckie z rodzimym charakterem w stylu zwanym gotykiem nadwiślańskim. W Garwolinie sięgnął po inny rejestr, po neobarok.

Kościół zbudowano z cegły i otynkowano, na planie krzyża. W środku ma trzy nawy, krótkie ramiona w poprzek i prosto zamkniętą część ołtarzową, po bokach której mieszczą się kaplica i zakrystia. Największe wrażenie robi jednak front. Wznoszą się na nim dwie wieże, a między nimi troje drzwi w kamiennych obramieniach. Środkowe, najokazalsze, wsparto na dwóch kolumnach z bogato rzeźbionymi głowicami w antycznym, korynckim stylu. Obie wieże zamykają u góry masywne, czworoboczne zwieńczenia.

Wewnątrz ściany dzielą pilastry, czyli płaskie filary, ustawione w nawach parami. Nad główną nawą rozpięto sklepienie w kształcie krzyża, nad częścią ołtarzową i poprzecznymi ramionami półkoliste, a wszystko pokryto malowidłami. Posadzkę wyłożono biało-czarną terakotą. Ten sam neobarokowy język, co na fasadzie, poprowadzono konsekwentnie do środka.

Ten sam architekt kilkanaście lat później przebudował farę w Mińsku Mazowieckim, zamieniając jednonawową świątynię w budowlę na planie krzyża. Opisaliśmy ją przy kościele Narodzenia NMP.

Wojna

Nowy kościół nie uniknął losu poprzedników. 8 września 1939 roku niemieckie bombardowanie zniszczyło niemal całe centrum Garwolina, a wraz z nim świątynię. Spłonął dach, ucierpiały wieże, przepadły zegar, organy i dzwony, które stopiły się w ogniu. Odbudowa przyszła dopiero po wojnie.

Dziś kolegiata stoi przy ulicy Staszica , kilka kroków od rynku, przy drodze wychodzącej z miasta w stronę Żelechowa. Jest największą murowaną budowlą Garwolina i jedynym jego zabytkiem, który tak wyraźnie widać już z daleka.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.