Zabytki z tego wpisu i całej serii zobaczysz na naszej mapie →
Kościół Narodzenia NMP w Mińsku Mazowieckim stoi przy ulicy Kościelnej 1 i wygląda na budowlę z jednej epoki. Nie jest. To najstarsza świątynia w mieście, przebudowywana tyle razy, że dzisiejszy kształt niewiele mówi o tym, jak zaczynała.
Gotycka fara, którą stawiali właściciele miasta
Fara, czyli główny kościół miasta, stoi w Mińsku od średniowiecza. Parafię odnotowano już na przełomie XIII i XIV wieku, a drewniany kościół postawiono w 1422 roku. W XVI wieku zastąpił go murowany, z cegły, wzniesiony przez ród Mińskich, dawnych panów miasta. Pod koniec XVI wieku świątynia spłonęła w jednym z miejskich pożarów.
Odbudowa ciągnęła się przez pierwsze dekady XVII wieku i sporo zawdzięczała okolicznej szlachcie. W 1617 roku Stanisław Warszycki, z rodziny ówczesnych właścicieli miasta, przekazał kościołowi zapis, który pozwolił dokończyć odbudowę, a w 1629 roku świątynię konsekrowano. Była wtedy gotycka: miała jedną nawę, krótką część przy ołtarzu i zaokrąglone zamknięcie muru od wschodu (absydę), które przetrwało wszystkie późniejsze zmiany.
Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieMińsk Mazowiecki: pałac nad Srebrną i dom pierwowzoru Judyma
Klasycystyczna fasada Henryka Marconiego
W latach 40. XIX wieku za przebudowę wziął się hrabia Stanisław Jezierski, ówczesny właściciel miasta i tutejszego pałacu. Fasadę przerobiono wtedy z gotyckiej na klasycystyczną, według projektu Henryka Marconiego. Marconi był Włochem, który osiadł w Polsce i stał się jednym z najważniejszych architektów swojego wieku. Projektował Hotel Europejski w Warszawie i ratusze w kilku miastach, między innymi w Ciechanowie. Przy okazji tej przebudowy rozebrano dwie zaniedbane kaplice rodowe i zlikwidowano dawny cmentarz wokół kościoła.
Trzy nawy i wieże Józefa Dziekońskiego
Dzisiejszą sylwetkę kościół dostał w latach 1908-1911, gdy przebudowę zaprojektował Józef Pius Dziekoński. To był wtedy jeden z najbardziej rozchwytywanych architektów kościelnych w kraju, autor ponad stu świątyń, w tym katedry w Białymstoku i kościoła świętego Floriana na warszawskiej Pradze. W Mińsku dobudował nawy boczne, wieże i poprzeczne ramię, przez co jednonawowa fara zamieniła się w obszerną budowlę na planie krzyża. Przebudowaną świątynię konsekrował w 1914 roku arcybiskup Aleksander Kakowski. W tych samych latach Dziekoński stawiał od podstaw neobarokową kolegiatę w Garwolinie, co pokazuje, jak swobodnie przechodził między stylami.
Co z dawnego kościoła zostało w farze Narodzenia NMP
Po tylu przeróbkach z gotyku niewiele widać gołym okiem. Została wschodnia absyda, ta sama, która przetrwała pożar końca XVI wieku, i sama pozycja świątyni w mieście: fara stoi tam, gdzie stała od średniowiecza, przy dawnym placu targowym, a każde stulecie tylko dokładało jej nową skórę.
