Co zobaczyć w Wołominie

Co zobaczyć w Wołominie, najłatwiej zrozumieć, cofając się do 1896 roku. Wtedy architekt Henryk Konstanty Wojciechowski kupił tutejsze pola i rozrysował na nich miasto: siatkę ulic, place pod zabudowę, działki na sprzedaż. Wcześniej była tu wieś znana od drugiej połowy XV wieku, żyjąca z roli. Sto lat później to jeden z większych ośrodków przemysłowych pod Warszawą.

Wieś, przez którą przeszła kolej

Zmianę uruchomiła kolej. Linia warszawsko-petersburska ruszyła w 1862 roku, a przystanek we wsi Wołomin działał od 1871 roku. Dopiero to dało powód, żeby budować: do Warszawy było stąd blisko i wygodnie. Od 1896 roku, gdy Wojciechowski wykupił dobra i podzielił je na działki, ruch budowlany ruszył na dobre. Grunty rozprzedawały spółki, które stawiały na nich domy pod wynajem.

Osada w kilkanaście lat zmieniła charakter z rolniczego na fabryczny. W 1902 roku uruchomiono wytwórnię łóżek żelaznych, w 1905 hutę szkła „Wołomin”, obok działały odlewnia, fabryka lasek spacerowych i fabryka maszyn rolniczych. Do 1914 roku pracowało tu siedem większych zakładów, zatrudniających ponad tysiąc robotników. Prawa miejskie Wołomin dostał w 1919 roku, gdy fabryki stały już od kilkunastu lat.

Kamienice, które postawił przemysł

Ślad tamtego skoku widać przy ulicy Warszawskiej i Wileńskiej. Stoją tam ceglane kamienice czynszowe z lat 1907–1913, stawiane pod wynajem dla napływających robotników i urzędników. Fasady z surowej, nieotynkowanej cegły, bramy prowadzące na podwórza, po dwie klatki schodowe i światło elektryczne w mieszkaniach. To najgęstszy w mieście zapis czasu, gdy Wołomin przestawał być wsią. Opisujemy je osobno w tekście o starych kamienicach Wołomina.

Co zobaczyć w Wołominie oprócz kamienic: kościół, który dwa razy stawał od nowa

Kościół Matki Bożej Częstochowskiej przy ul. Kościelnej 54 mieszkańcy zaczęli budować w 1908 roku. Parafię utworzono w 1924, wydzielając ją z parafii w Kobyłce, przy barokowej bazylice Świętej Trójcy, a gotową świątynię konsekrował w 1927 roku kardynał Aleksander Kakowski.

Wojna przecięła tę historię na pół. W sierpniu 1944 roku wojska sowieckie zniszczyły część wieży, we wrześniu Niemcy wysadzili to, co zostało, a wieża, padając, przygniotła nawę, czyli główne wnętrze kościoła. Kościół odbudowano do 1951 roku według projektu Stanisława Marzyńskiego. W 1953 roku wrócił do wnętrza obraz Matki Bożej Częstochowskiej, w 1966 świątynię konsekrował kardynał Stefan Wyszyński. Sklepienie i ściany pokrywają malowidła profesora Jerzego Ostrowskiego z lat 80., przedstawiające tysiąc lat historii Kościoła i Polski.

Cmentarz z kaplicą starszą od miasta

Po południowo-wschodniej stronie kościoła leży parafialny cmentarz , do którego prowadzi aleja obsadzona brzozami i akacjami, zakończona żelazną bramą. Naprzeciw wejścia stoi kaplica świętej Filomeny z 1837 roku, a więc na długo przed tym, nim wokół wyrosło miasto. Sam cmentarz jest starszy od fabryk i praw miejskich; powiększano go potem w miarę, jak przybywało wołominian.

Poza fabrycznym centrum

Wołomin ma jeszcze dwie warstwy poza ceglaną. Na piaszczystym wzgórzu za miastem stoi drewniany dom, który geograf Wacław Nałkowski postawił w 1895 roku, a jego córka Zofia opisała jako „Dom nad Łąkami”; dziś mieści się w nim muzeum. Prowadzi do niego osobny tekst o domu Nałkowskich.

Druga warstwa to drewniane wille letniskowe rozsiane między murowaną zabudową, stawiane przez warszawiaków na działkach kupionych od Wojciechowskiego. O nich piszemy w tekście o drewnianych willach Wołomina. Od pierwszego przystanku w 1871 roku do praw miejskich w 1919 minęło niecałe pół wieku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.