Willa Świt, dom Stefana Żeromskiego

Dom, który dziś nosi imię Stefana Żeromskiego, wcale nie powstał z myślą o pisarzu. Zaczął go budować kto inny i z zupełnie innego powodu.

Willa, której nie zdążono dokończyć przed wojną

Działkę na rogu dzisiejszych ulic Żeromskiego i Sienkiewicza kupił przed 1914 rokiem malarz Zdzisław Jasiński. Projekt willi powierzył przyjacielowi, architektowi Zenonowi Chrzanowskiemu, który prowadził w Warszawie biuro przy ulicy Smolnej. Chrzanowski nie był postacią przypadkową: zaprojektował między innymi ogrodzenie warszawskiego pomnika Mickiewicza, balustrady klatki schodowej w gmachu Zachęty i duży budynek gimnazjum przy Smolnej.

Budowa ruszyła tuż przed wybuchem I wojny światowej i wojna ją przerwała. Dom stanął w stanie surowym i tak, bez wykończenia, przetrwał do 1920 roku.

Kupił go Żeromski

W 1920 roku niedokończoną willę nabył, za pośrednictwem wydawcy Mordkowicza, Stefan Żeromski. To on nadał jej nazwę Świt. Pisarz zamieszkał tu z drugą żoną Anną i córką Moniką. Przez pierwsze dwa lata mieszkali w Konstancinie przez okrągły rok, później traktowali dom jako letnisko, na zimę wracając do Warszawy. Elektryczności początkowo nie było, doprowadzono ją dopiero w połowie lat dwudziestych.

W tym domu powstało jedno z najważniejszych dzieł Żeromskiego, „Przedwiośnie”. Dwa opowiadania, „Wilgę” i „Pomyłki”, pisarz osadził wprost w konstancińskim krajobrazie i to letnisko im dedykował. Żeromski chodził na spacery po okolicy i zajmował się przydomowym ogrodem. Mieszkał w willi Świt do śmierci w listopadzie 1925 roku.

Po śmierci pisarza

Dom przeszedł na własność żony i córki. W maju 1944 roku willę zajęli Niemcy, a jej wyposażenie zniszczono. Po wojnie właścicielki wróciły, choć w domu zamieszkało wtedy kilka rodzin. Wnętrza z czasów pisarza udało się jednak zachować i to one są dziś największą wartością tego miejsca.

Willa mieści muzeum Stefana Żeromskiego z jego gabinetem, meblami, zdjęciami rodzinnymi i pierwszymi wydaniami książek. Stoi przy ulicy Żeromskiego 4 , kilkadziesiąt metrów od willi Anna i secesyjnych domów alei Sienkiewicza.

Zwykły letniskowy dom

Świt nie jest pałacem. To murowany, otynkowany dom pod czterospadowym dachem krytym dachówką, z gankiem i tarasem, których drewniane balustrady wycięto w geometryczną kratownicę malowaną na biało. W pokojach zachowały się piece kaflowe, a wewnętrzne schody dostały ażurową drewnianą balustradę o prostym, prostokątnym wzorze. Zwykły letniskowy dom, w którym akurat mieszkał Żeromski.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.