Przy ulicy Sienkiewicza stoi osiem zabytkowych willi z początku XX wieku. Ta pod numerem 19 wyróżnia się nawet w tak dobranym towarzystwie, bo łączy dwie rzeczy, które rzadko idą w parze: ciężką, murowaną bryłę i lekką, drewnianą dekorację jak z podwarszawskiego letniska.
Jeden z pierwszych pensjonatów Konstancina
Willę Maryla wzniesiono na początku XX wieku, w pierwszych latach istnienia letniska. Zbudował ją na zlecenie Towarzystwa Ulepszonych Miejscowości Letniczych, spółki, która tworzyła Konstancin, architekt Józef Pius Dziekoński. Był to jeden z pierwszych pensjonatów w osadzie, czyli dom, w którym wynajmowano pokoje letnikom.
Nazwisko projektanta jest tu zaskakujące. Dziekoński należał do najpłodniejszych polskich architektów przełomu wieków, ale budował przede wszystkim kościoły, w sumie ponad dwieście budowli, między innymi warszawskie bazyliki i kościół w Żyrardowie. Domów mieszkalnych projektował bardzo mało. Maryla jest jednym z jego nielicznych świeckich projektów. Drugi taki, willę Jakubówkę, postawił w Józefowie, również podwarszawskim letnisku z drewnianymi willami.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście Konstancin-JeziornaNeogotyk z drewnianym gankiem
Maryla jest dwukondygnacyjna, murowana z cegły i otynkowana. Na środku frontu wyrasta wieża, wyższa niż grzbiet dachu, zakończona strzelistym, spiczastym daszkiem. Po bokach ciągną się drewniane werandy na rzeźbionych słupach, z balustradami wyciętymi w rozety, gwiazdy i wazony. To zestawienie ciężkiej, ceglanej bryły z drobną drewnianą dekoracją daje efekt, którego nie ma żadna sąsiednia willa. Drewniane ganki są tu bliskie stylowi świdermajer, znanemu z willi po drugiej stronie Wisły, w Józefowie i Otwocku.
Przez lata dom zmieniał właścicieli. Na początku należał do rodziny Szapków, potem Grodzkich, a od końca lat dwudziestych do Ludwika i Marii Chojnackich, po których odziedziczyła go córka Leokadia Żarowa. Po wojnie willę przejął Skarb Państwa i urządził w niej mieszkania kwaterunkowe.
Plan ratunku
Podzielona na mieszkania i pozbawiona opieki, Maryla przez dziesięciolecia niszczała. W 2025 roku wykonano jej dokumentację 3D, którą wskazuje się jako pierwszy krok w stronę ratowania willi, choć rozpoczęcia właściwej renowacji na razie nie potwierdzono.
Willa stoi przy ulicy Sienkiewicza 19 , w samym środku dawnej alei willowej. O pozostałych zabytkowych domach tej części miasta piszemy w osobnym tekście.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Konstancin-Jeziorna — inne miejsca
- Dom Artystów Weteranów w Skolimowie Dom Artystów Weteranów Scen Polskich w Skolimowie: dom aktorów zbudowany przez ZASP w 1927 roku dla emerytowanych artystów, działa do dziś.
- Hugonówka: pierwszy zakład leczniczy Konstancina Hugonówka w Konstancinie: pensjonat i pierwszy zakład przyrodoleczniczy Hugona Seydla z 1902 roku, od którego zaczęło się uzdrowisko nad Jeziorką.
- Kolej Wilanowska: kolejka, która stworzyła Konstancin Kolej Wilanowska pod Warszawą: wąskotorówka, która dowoziła letników do Konstancina, oraz jej ślady: parowozownia w Chylicach i dworzec w Klarysewie.
- Papiernia Mirków i fabryczna Jeziorna Papiernia w Jeziornie pod Konstancinem: fabryka papieru z rodowodem sięgającym XVIII wieku, osada robotnicza Mirków, kino, dom dyrekcji i Stara Papiernia.
- Pensja Pawlickiej, dawna szkoła w Konstancinie Dawna pensja Pawlickiej przy Słonecznej w Konstancinie: szkoła z 1911 roku prowadzona przez metodystów, potem ochronka i dom dziecka.
- Willa Świt, dom Stefana Żeromskiego Willa Świt w Konstancinie: dom, w którym Stefan Żeromski napisał „Przedwiośnie”, jego historia od 1920 roku i muzeum pisarza przy ulicy Żeromskiego.
- Zabytkowe wille Konstancina Przewodnik po zabytkowych willach Konstancina: willa Pod Dębem, domy, które architekci zbudowali sobie sami, wille piwowarów i drewniana Leśniczówka.
- Wille pisarzy i uczonych w Konstancinie Konstancińskie wille i ich lokatorzy: filozof Tatarkiewicz, historyk Halecki, poeci Gajcy i Stroiński, pisarz Choromański i feministka Kuczalska-Reinschmit.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl