Wille pisarzy i uczonych w Konstancinie

Konstancin budowano dla ludzi, których stać było na letni dom pod Warszawą, a taki dom mogli tu mieć adwokaci, lekarze, fabrykanci i profesorowie. Dlatego wiele tutejszych willi pamięta się nie po architekturze, lecz po tym, kto w nich mieszkał albo się zatrzymywał. Oto osiem domów, które noszą ślad konkretnych nazwisk.

Willa Anna, pensjonat profesorów

Secesyjną willę przy ulicy Żeromskiego 10 wzniesiono w 1904 roku dla adwokata Alberta Klimpla i jego żony Anny, na której cześć dostała imię. Projekt jest dziełem Jana Heuricha młodszego, architekta, który w niepodległej Polsce został na krótko ministrem sztuki i kultury. Po śmierci właściciela willa trafiła do Kasy imienia Mianowskiego, fundacji wspierającej polską naukę, i zaczęła działać jako pensjonat, w którym spotykała się elita warszawskich uczonych. Bywali tu filozof Władysław Tatarkiewicz, autor „Historii filozofii”, przez pokolenia podstawowego podręcznika na polskich uczelniach, oraz historyk Oskar Halecki, jeden z najczęściej cytowanych za granicą polskich badaczy, znawca dziejów unii polsko-litewskiej. Dom stoi przy ulicy Żeromskiego 10 .

Ten wpis to rozdział przewodnika po mieścieKonstancin-Jeziorna: letnisko elit i papiernia

Willa Gryf, pensjonat działaczek

Willę przy ulicy Sobieskiego 13 zbudowano na początku wieku w stylu alpejskich pensjonatów, z narożną wieżyczką zwieńczoną stromym hełmem. Kupiła ją poetka i wieloletnia redaktorka popularnych pism kobiecych Józefa Jaxa-Bąkowska i urządziła tu pensjonat, który stał się miejscem spotkań pisarzy i społeczników. Bywała tu Paulina Kuczalska-Reinschmit, jedna z czołowych postaci polskiego ruchu kobiecego, założycielka i redaktorka pisma „Ster”, które domagało się równych praw kobiet w nauce, pracy i wyborach. Zatrzymywali się także pisarz Walery Przyborowski i Jadwiga Sikorska, założycielka warszawskiego gimnazjum żeńskiego. Dziś w wyremontowanej willi działają biblioteka i dom kultury. Znajdziesz ją przy ulicy Sobieskiego 13 .

Willa Ave, dom malarza

Przy ulicy Wilanowskiej 37 stoi willa, którą około 1903 roku zaprojektował ten sam Jan Heurich młodszy dla malarza i grafika Aleksandra Manna oraz jego żony Janiny, poetki i dramatopisarki. Pierwotnie ponad dach willi wystawało osiem wysokich, rzeźbionych postaci, usuniętych po wojnie. W latach trzydziestych, gdy dom służył za pensjonat, zatrzymywali się tu Stefan Żeromski, zanim kupił własną willę Świt, i powieściopisarz Wacław Gąsiorowski, autor napoleońskich romansów historycznych, którego „Panią Walewską” sfilmowało Hollywood z Gretą Garbo. Willa stoi przy ulicy Wilanowskiej 37 .

Willa Marysieńka, dom pisarza

Willę przy ulicy Wierzejewskiego 15 zaprojektował dla siebie architekt Henryk Julian Gay, wnuk innego znanego architekta, i nazwał ją na cześć królowej Marysieńki Sobieskiej. W 1932 roku kupił ją lekarz Jan Koelichen, a przed 1939 rokiem dom przeszedł w ręce prozaika i dramaturga Michała Choromańskiego, autora głośnej „Zazdrości i medycyny”, przetłumaczonej na kilkanaście języków. W 1965 roku willę przejęło konstancińskie uzdrowisko. Stoi przy ulicy Wierzejewskiego 15 .

Willa Irena, schronienie poetów

Piętrową willę z wieżą i napisem „Willa Irena 1909” w szczycie wzniesiono jako jeden z uzdrowiskowych pensjonatów. W 1943 roku, w czasie okupacji, przez kilka tygodni mieszkali tu jako goście właścicielki dwaj młodzi poeci, Tadeusz Gajcy i Zdzisław Stroiński. Należeli do pokolenia Kolumbów, roczników, które w dorosłość wchodziły już w czasie wojny. Obaj zginęli rok później, tego samego dnia, w powstaniu warszawskim, zasypani w jednym zburzonym budynku. Willa stoi przy ulicy Kraszewskiego 11 .

Willa Natemi, dom malarzy

Elegancką willę przy alei Sienkiewicza 7 wzniósł około 1909 roku, według własnego projektu, malarz Artur Oraczewski i nazwał ją imieniem żony. Od 1914 roku mieszkała tu rodzina Ejsmondów: malarz Franciszek Ejsmond, który namalował na fasadzie willi zachowany do dziś fresk z bawiącymi się puttami, czyli pyzatymi aniołkami, oraz jego synowie, poeta i bajkopisarz Julian i malarz Stanisław. Dzisiejsza nazwa Natemi powstała później, ze skrótu imion kolejnego właściciela, inżyniera Emila Landsberga, i jego żony Natalii. Willa stoi przy alei Sienkiewicza 7 .

Willa Pallas-Athene, pałacyk architekta

Klasycystyczna willa przy ulicy Piasta 32, w typie włoskiego pałacyku, zamyka od południa ulicę Żeromskiego. Zaprojektował ją w 1906 roku Marian Lalewicz, architekt akademickiego klasycyzmu i profesor Politechniki Warszawskiej, rozstrzelany przez Niemców w 1944 roku. Front willi poprzedza okazały, półokrągły występ z trzema oknami. Willa stoi przy ulicy Piasta 32 .

Willa Szarotka, dom polityka

Secesyjną willę przy ulicy Matejki 18, z wieżą i drewnianą werandą, zbudowano na początku drugiej dekady wieku. Jej pierwszym właścicielem był mecenas Stanisław Car, późniejszy jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego, marszałek Sejmu i współtwórca konstytucji z 1935 roku. Kolejni właściciele, Zofia i Wojciech Bieńkowscy, ufundowali dla konstancińskiego kościoła stacje drogi krzyżowej i jeden z bocznych ołtarzy. Willa stoi przy ulicy Matejki 18 .