Cukrownia w Ciechanowie i osada robotnicza

Cukrownia w Ciechanowie zajmuje pas zabudowy ciągnący się przez ponad kilometr wzdłuż torów linii Warszawa-Gdańsk. Fabryka postawiła tu hale produkcyjne, a obok domy, szkołę i ochronkę dla swoich ludzi. A po zachodniej stronie torów stoi druga cukrownia, której nigdy nie uruchomiono.

Cukrownia, którą postawił Alzatczyk

Budowę zaczęto około 1860 roku, a produkcja ruszyła w 1882. Zakład zaprojektował i prowadził August Schürr, Alzatczyk, razem z synem Wiktorem. Konstrukcje żelazne budynków produkcyjnych sprowadzono częściowo z huty Bernarda Hantkego. Według inwentaryzacji z 1916 roku sama cukrownia liczyła dziewięć budynków produkcyjnych o różnej wysokości i przeznaczeniu, w których buraki krojono, wygotowywano z nich sok i odparowywano go aż do cukru. Kompleks rozbudowywano do 1906 roku, a po wojnie upaństwowiono i nazwano imieniem Marcelego Nowotki. Dom dyrekcji z parkiem stoi przy Fabrycznej 11 .

Osada Fabryczna: domy, szkoła i ochronka

Tuż przy fabryce, w jej południowej części, wyrosła w 1882 roku osobna osada dla urzędników i robotników. Domy postawiono z czerwonej, nieotynkowanej cegły, w równym rzędzie wokół wspólnego dziedzińca. Przy ich budowie pracowali sami robotnicy cukrowni. W typowym domu, jak ten przy Osadzie Fabrycznej 2 , na jedną klatkę schodową przypadały cztery mieszkania, a w przyziemiu mieścił się mały sklep.

Osada miała pod ręką to, czego potrzebowała rodzina robotnika. Był budynek szkoły, w którym sale lekcyjne zajmowały piętro, a parter oddano na mieszkania dla nauczycieli. Była też ochronka, do której trafiały dzieci robotników na czas ich pracy w fabryce. Cały rząd tych domów, szkoła i ochronka stoją do dziś w jednej linii, przy tej samej ulicy.

Druga cukrownia, której nie dokończono

Po zachodniej stronie torów, przy dzisiejszej ulicy Niechodzkiej, stoi zespół drugiej cukrowni, zwanej Opinogóra. Jej budowę zaczęto jeszcze przed 1906 rokiem, a główny budynek produkcyjny wznoszono w latach 1910-1914. W 1914 roku prace wstrzymano. Zamówione maszyny do produkcji cukru sprzedano do Francji, a fabryka nigdy nie ruszyła.

W 1924 roku pusty budynek, pozbawiony urządzeń, zamieniono w magazyn służący starszej cukrowni po drugiej stronie torów. Z niedoszłej fabryki został też ceglany komin z 1914 roku, zwężający się ku górze na wysokiej, ośmiobocznej podstawie. Ten dawny główny budynek i komin stoją przy Niechodzkiej .

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.