W Ciechanowie jest ulica nazwana od pułku kawalerii, a przy niej i wokół niej stoją gmachy, które od ponad stu lat zajmuje ktoś w mundurze. Wojskowy Ciechanów zaczął się od wielkiego kompleksu carskich koszar i nigdy tak naprawdę nie przestał być miastem garnizonowym.
Koszary, które przeszły przez trzy armie
Koszary na skraju miasta postawili Rosjanie na przełomie XIX i XX wieku. W listopadzie 1918 roku stały w nich jeszcze niemieckie oddziały rezerwy, zwane Landsturmem, a w ich magazynach leżały zapasy broni, mundurów i wyposażenia. Pod koniec października 1918 roku Rada Regencyjna Królestwa Polskiego powołała Ciechanowski Okręg Wojskowy, którego zadaniem było wystawienie ochotniczego pułku piechoty. W 1919 roku koszary strawił pożar, więc pierwsza komenda uzupełnień musiała się tłoczyć w wynajętym domu przy Warszawskiej. Po odbudowie koszary dostały nowego lokatora, który został tu na całe dwudziestolecie.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście Ciechanów11 Pułk Ułanów Legionowych
Pułk powstał 16 marca 1920 roku w Pińczowie, z połączenia rozproszonych szwadronów kawalerii, a jego pierwszym dowódcą był Mariusz Zaruski. Do Ciechanowa przybył 12 czerwca 1921 roku i stacjonował tu bez przerwy aż do wojny. W 1937 roku nadano mu za patrona marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza.
Koniec przyszedł we wrześniu 1939 roku. Pułk zmobilizowano na kilka dni przed wybuchem wojny i od pierwszego dnia bronił odcinka frontu między Przasnyszem a Ciechanowem. 12 września ułani wykonali szarżę pod Kałuszynem i ponieśli ciężkie straty. Pod koniec miesiąca, po kolejnych walkach i nieodwracalnych stratach, pułk rozformowano. Została po nim nazwa ulicy, przy której stały koszary.
Gmachy służb mundurowych do dziś
Wokół dawnych koszar wyrósł zespół budynków administracji, wojska i służb granicznych, i większość z nich do dziś zajmują służby mundurowe. Nową siedzibę komendy uzupełnień postawiono w 1938 roku przy Orylskiej 6 . Wojskowa administracja siedzi tam z przerwami do teraz, obecnie jako Wojskowe Centrum Rekrutacji.
Kilka kroków dalej stoi okazały gmach, który władze carskie zaczęły wznosić w 1913 roku na potrzeby wojska. W 1925 roku nadbudowano mu drugie piętro i nadano wystrój w duchu polskiego renesansu, a przez dwudziestolecie mieściło się w nim starostwo. Dziś działa tu Komenda Wojewódzka Policji, przy ulicy 11 Pułku Ułanów Legionowych 25 . Trzeci z gmachów, okazały budynek z około 1930 roku łączący różne dawne style, przy placu Kościuszki 5 , wiąże się z ciechanowską Strażą Celną, a potem Graniczną, i również przeszedł na potrzeby policji.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Ciechanów — inne miejsca
- Cerkiew w Ciechanowie, która stała się domem Drewnianą cerkiew prawosławną przeniesiono do Ciechanowa spod Przasnysza. Potem była komisją wojskową, ochronką i pralnią, a dziś jest domem mieszkalnym.
- Cukrownia w Ciechanowie i osada robotnicza Cukrownia w Ciechanowie zbudowała wokół siebie całą osadę: ceglane domy robotników, szkołę i ochronkę. Drugiej fabryki, postawionej obok, nigdy nie ukończono.
- Dom Kalfusa w Ciechanowie i żydowska szkoła Dom Kalfusa przy Nadrzecznej w Ciechanowie mieścił żydowską szkołę, do której chodziła Roza Robota, późniejsza bohaterka buntu w Auschwitz.
- Domy przy ulicy Płońskiej w Ciechanowie Ulica Płońska w Ciechanowie zabudowana jest luźno stojącymi, często drewnianymi domami z końca XIX wieku, stawianymi dla konkretnych ciechanowskich rodzin.
- Kamienice ulicy Warszawskiej w Ciechanowie Ulica Warszawska w Ciechanowie to pierzeja ceglanych kamienic z przełomu XIX i XX wieku, ze sklepami na parterach, stawianych przez miejscowych kupców.
- Młyn nad Łydynią w Ciechanowie i kaszarnia Nad Łydynią w Ciechanowie stoi dawny młyn zbożowy, który miasto planuje zmienić w Park Kultury. Obok przetrwała międzywojenna kaszarnia.
- Poczta w Ciechanowie przy Grodzkiej Neoklasycystyczny gmach poczty w Ciechanowie stanął około 1930 roku na zbiegu Grodzkiej i Płońskiej, a we wrześniu 1939 roku był w mieście punktem oporu.
- Stary cmentarz w Ciechanowie na Glinkach Na starym cmentarzu w Ciechanowie na Glinkach leżą obok siebie polscy powstańcy i carscy oficerowie z miejscowych koszar. Zamyka go neogotycka kaplica Sawickich.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Dawna komenda uzupełnień, ob. WCR w Ciechanowie, oprac. Dagmara Maraśkiewicz, 2018
- Dawne starostwo, ob. Komenda Wojewódzka Policji w Ciechanowie, oprac. Henryk Wojda, 1992
- Gmach dawnej Straży Granicznej, ob. policja w Ciechanowie, oprac. Henryk Wojdak, 1992