Poza starówką z zamkiem i kolegiatą leży drugi, mniej oczywisty Pułtusk: miasto garnizonowe. Przy Alei Wojska Polskiego, na skarpie nad Narwią, stoi zespół murowanych koszar, a w polach na obrzeżach miasta zachowały się ziemne forty i betonowe schrony.
Rosyjskie koszary artylerii
Wojsko rosyjskie pojawiło się w Pułtusku już w latach 30. XIX wieku, ale przez dziesięciolecia kwaterowało w prywatnych domach. Dopiero około 1880 roku imperium zaczęło stawiać w garnizonach stałe koszary. W 1894 roku pułtuskie koszary już stały, a stacjonowała w nich rosyjska artyleria polowa.
Zespół rozbudowywano na przełomie wieków. Kolejny budynek koszarowy ukończono w 1905 roku. Mieściło się tu między innymi dowództwo miejscowej dywizji piechoty oraz pułk piechoty. Murowane budynki koszarowe przetrwały do dziś przy Alei Wojska Polskiego .
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście PułtuskFort Lipniki i schrony
Na zachodnich obrzeżach miasta, wśród pól, stoi fort Lipniki, wzniesiony pod koniec XIX wieku jako jeden z elementów umocnień. Najprawdopodobniej fortów było trzy, do dziś zachowały się dwa: Lipniki oraz tak zwany „Ogórek”. Nie ma potwierdzenia, by fort kiedykolwiek brał udział w walce. Po drugiej wojnie światowej służył wojsku jako zaplecze magazynowe.
Z nowszej warstwy umocnień pochodzą betonowe schrony bojowe z 1939 roku, przygotowane do obrony miasta u progu wojny. O tym, jak wojskowy Pułtusk łączy się z resztą miasta, pisaliśmy we wpisie co zobaczyć w Pułtusku.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Pułtusk — inne miejsca
- Kamienice pułtuskiego rynku Kamienice w Pułtusku: rynkowe domy z XVIII i XIX wieku, dawna siedziba władz powiatu, prawosławna kaplica w Domu Organika i biblioteka Lelewela.
- Kolegiata w Pułtusku i sklepienie pułtuskie Kolegiata Zwiastowania NMP w Pułtusku: gotycka fundacja biskupa Giżyckiego, renesansowa przebudowa Jana Baptysty z Wenecji i słynne sklepienie pułtuskie.
- Kolegium jezuickie w Pułtusku i Piotr Skarga Kolegium jezuickie w Pułtusku: jedna z największych szkół dawnej Rzeczypospolitej, ksiądz Piotr Skarga za katedrą i podziemia Wzgórza Abrahama.
- Kościół śś. Piotra i Pawła w Pułtusku Kościół śś. Piotra i Pawła w Pułtusku: pojezuicka świątynia z przełomu XVII i XVIII wieku, ufundowana przez biskupów płockich i kanoników pułtuskich.
- Meteoryt pułtuski i deszcz z 1868 roku Meteoryt pułtuski: deszcz meteorytów z 30 stycznia 1868 roku pod Pułtuskiem, uznawany za największy odnotowany deszcz meteorytów kamiennych na świecie.
- Mury miejskie i baszty w Pułtusku Mury miejskie w Pułtusku wznoszono od 1508 roku. Rozebrano je w XIX wieku, ale przy kościele jezuitów i dawnym szpitalu zachowały się ceglane baszty.
- Rynek w Pułtusku i wieża ratuszowa Rynek w Pułtusku uchodzi za najdłuższy brukowany rynek w Europie. Pośrodku stoi gotycka wieża ratuszowa z połowy XV wieku, dziś siedziba muzeum.
- Zamek biskupi w Pułtusku i Dom Polonii Zamek w Pułtusku: rezydencja biskupów płockich nad Narwią, od gotyckiej warowni Giżyckiego po renesansową przebudowę i dzisiejszy Dom Polonii.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Budynek koszarowy przy Alei Wojska Polskiego, oprac. Witold Bujakowski, 1997
- Klub garnizonowy przy Alei Wojska Polskiego, oprac. Witold Bujakowski, 1997
- Magazyn żywnościowy przy Alei Wojska Polskiego, oprac. Witold Bujakowski, 1997
- Fort Lipniki, oprac. Bożena Siemionko, 1997
- Schron bojowy z 1939 roku, oprac. Jan Maraśkiewicz, 2013
Bibliografia
- Kwerenda archiwalna miasta Pułtuska
- A. Kociszewski, 13 Pułk Piechoty, Warszawa 1990
- R. Juszkiewicz, Walki o przedmościa Różan, Pułtusk, Płock 1939
- T. Jaruga, Armia Modlin 1939
Źródła internetowe