Mury miejskie i baszty w Pułtusku

· 31 sierpnia 2026

Kościół śś. Piotra i Pawła w Pułtusku i stojąca obok ceglana baszta dawnych murów miejskich.
Fot. Bazie, CC BY-SA 3.0

Pułtusk był miastem obwarowanym. Mury opinały wyspę między odnogami Narwi, a bram i baszt strzegły dostępu do rynku i zamku. Z całego pasa obwarowań zostało dziś niewiele, ale to, co przetrwało, wciąż stoi w kilku punktach starówki.

Mury Jerzego Czacha

Obwarowania wznoszono etapami od 1508 roku. Samymi murami zajmował się Jerzy Czach, bramami Jan z Płocka, a całość ukończono około 1533 roku. Pod koniec XVI wieku, w 1597 roku, mury remontowano z inicjatywy biskupa Wojciecha Baranowskiego.

Kres obwarowaniom przyszedł w pierwszej ćwierci XIX wieku, gdy je rozebrano. Zachowana baszta przy ulicy Świętojańskiej , nieopodal kościoła jezuitów, została około 1870–1880 roku przebudowana na dom ogrodnika, a w latach 1960–1961 zrekonstruowano ją z przywróceniem dawnego wyglądu. Zbudowano ją z palonej cegły układanej w tak zwanym wątku gotyckim, czyli charakterystycznym dla średniowiecza wzorze murowania. Jej blanki, ząbki wieńczące koronę muru, widać od strony kanału.

To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście Pułtusk

Baszta przy dawnym szpitalu

Druga zachowana baszta stoi przy ulicy 3 Maja , na skraju dawnego szpitala. Jej losy splotły się nie z obroną miasta, lecz z opieką nad chorymi. Po pożarze miasta w 1613 roku biskup Henryk Firlej założył tu kaplicę Świętego Ducha, a w 1623 roku rozbudował ją o szpital, przy którym stanęła baszta.

Od 1735 roku szpital prowadziły siostry miłosierdzia, a w latach 1785–1786, z fundacji biskupa Krzysztofa Hilarego Szembeka, rozbudowano cały zespół. Wtedy też basztę nadbudowano ośmiobocznym piętrem. O całym mieście biskupów płockich pisaliśmy we wpisie co zobaczyć w Pułtusku.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.

Pułtusk — inne miejsca

Źródła

Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl

Bibliografia

  • Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. X, z. 20, Pułtusk i okolice, Warszawa 1999
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IX, Warszawa 1888

Źródła internetowe