Pułtusk był miastem obwarowanym. Mury opinały wyspę między odnogami Narwi, a bram i baszt strzegły dostępu do rynku i zamku. Z całego pasa obwarowań zostało dziś niewiele, ale to, co przetrwało, wciąż stoi w kilku punktach starówki.
Mury Jerzego Czacha
Obwarowania wznoszono etapami od 1508 roku. Samymi murami zajmował się Jerzy Czach, bramami Jan z Płocka, a całość ukończono około 1533 roku. Pod koniec XVI wieku, w 1597 roku, mury remontowano z inicjatywy biskupa Wojciecha Baranowskiego.
Kres obwarowaniom przyszedł w pierwszej ćwierci XIX wieku, gdy je rozebrano. Zachowana baszta przy ulicy Świętojańskiej , nieopodal kościoła jezuitów, została około 1870–1880 roku przebudowana na dom ogrodnika, a w latach 1960–1961 zrekonstruowano ją z przywróceniem dawnego wyglądu. Zbudowano ją z palonej cegły układanej w tak zwanym wątku gotyckim, czyli charakterystycznym dla średniowiecza wzorze murowania. Jej blanki, ząbki wieńczące koronę muru, widać od strony kanału.
To jeden z rozdziałów naszego przewodnika w mieście PułtuskBaszta przy dawnym szpitalu
Druga zachowana baszta stoi przy ulicy 3 Maja , na skraju dawnego szpitala. Jej losy splotły się nie z obroną miasta, lecz z opieką nad chorymi. Po pożarze miasta w 1613 roku biskup Henryk Firlej założył tu kaplicę Świętego Ducha, a w 1623 roku rozbudował ją o szpital, przy którym stanęła baszta.
Od 1735 roku szpital prowadziły siostry miłosierdzia, a w latach 1785–1786, z fundacji biskupa Krzysztofa Hilarego Szembeka, rozbudowano cały zespół. Wtedy też basztę nadbudowano ośmiobocznym piętrem. O całym mieście biskupów płockich pisaliśmy we wpisie co zobaczyć w Pułtusku.
Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.
Pułtusk — inne miejsca
- Kamienice pułtuskiego rynku Kamienice w Pułtusku: rynkowe domy z XVIII i XIX wieku, dawna siedziba władz powiatu, prawosławna kaplica w Domu Organika i biblioteka Lelewela.
- Kolegiata w Pułtusku i sklepienie pułtuskie Kolegiata Zwiastowania NMP w Pułtusku: gotycka fundacja biskupa Giżyckiego, renesansowa przebudowa Jana Baptysty z Wenecji i słynne sklepienie pułtuskie.
- Kolegium jezuickie w Pułtusku i Piotr Skarga Kolegium jezuickie w Pułtusku: jedna z największych szkół dawnej Rzeczypospolitej, ksiądz Piotr Skarga za katedrą i podziemia Wzgórza Abrahama.
- Kościół śś. Piotra i Pawła w Pułtusku Kościół śś. Piotra i Pawła w Pułtusku: pojezuicka świątynia z przełomu XVII i XVIII wieku, ufundowana przez biskupów płockich i kanoników pułtuskich.
- Koszary i garnizon w Pułtusku Garnizon w Pułtusku: rosyjskie koszary artylerii z końca XIX wieku przy Alei Wojska Polskiego, podmiejski fort Lipniki i schrony bojowe z 1939 roku.
- Meteoryt pułtuski i deszcz z 1868 roku Meteoryt pułtuski: deszcz meteorytów z 30 stycznia 1868 roku pod Pułtuskiem, uznawany za największy odnotowany deszcz meteorytów kamiennych na świecie.
- Rynek w Pułtusku i wieża ratuszowa Rynek w Pułtusku uchodzi za najdłuższy brukowany rynek w Europie. Pośrodku stoi gotycka wieża ratuszowa z połowy XV wieku, dziś siedziba muzeum.
- Zamek biskupi w Pułtusku i Dom Polonii Zamek w Pułtusku: rezydencja biskupów płockich nad Narwią, od gotyckiej warowni Giżyckiego po renesansową przebudowę i dzisiejszy Dom Polonii.
Źródła
Karty ewidencyjne zabytku — Narodowy Instytut Dziedzictwa, zabytek.pl
- Baszta obronna przy kościele jezuitów w Pułtusku, oprac. Jan Maraśkiewicz, 2013
- Baszta obronna przy dawnym szpitalu w Pułtusku, oprac. Dagmara Maraśkiewicz, 2015
Bibliografia
- Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. X, z. 20, Pułtusk i okolice, Warszawa 1999
- Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. IX, Warszawa 1888