Kościół Wniebowzięcia NMP w Przasnyszu (fara)

Fara przasnyska jest najstarszym budynkiem miasta i widać to od pierwszego spojrzenia. Stoi na północny zachód od rynku, przy ulicy świętego Wojciecha, murowana z cegły układanej gotyckim wątkiem, z ciemniejszymi cegłami ułożonymi w romby na ścianie od wschodu, w prezbiterium, czyli części przy głównym ołtarzu, i przy kaplicach. Obecny kościół wzniesiono w latach 1474–1485, staraniem ówczesnego proboszcza, kanonika Michała Bończy Bonieckiego. Wcześniejsza świątynia, konsekrowana w 1408 roku, spłonęła w 1470 roku.

To tutaj w 1550 roku ochrzczono Stanisława Kostkę, urodzonego w pobliskim Rostkowie, późniejszego świętego i patrona młodzieży. Ród Kostków zostawił w farze więcej niż jeden ślad. W XVI wieku Małgorzata z Kryskich wraz z mężem Janem Kostką z Rostkowa, ojcem świętego, ufundowała przy kościele kaplicę od południa. Bliźniaczą kaplicę po stronie północnej wznieśli własnym kosztem miejscowi krawcy, cech rzemieślniczy z własną pobożnością i własnym patronem. Z pierwszej połowy XVI wieku pochodzi też kruchta od zachodu, czyli przedsionek przy głównym wejściu.

Kościół, który palił się i odbudowywał

Historia fary to w dużej mierze historia pożarów. W ciągu XVII wieku ogień trawił ją trzykrotnie, w 1613, 1644 i 1657 roku. Po ostatnim z tych pożarów świątynię odbudował ksiądz Balcer Nałęcz, a w 1670 roku konsekrował ją biskup poznański Maciej Kurski. Kolejny pożar, w 1792 roku, obrócił kościół w ruinę: zostały tylko boczne ściany i zakrystia. Odbudowa ciągnęła się przez cały XIX wiek. W latach 1839–1856 podniósł mury ksiądz Grzegorz Budny, ale niezbyt trwale, więc prace powtarzano jeszcze w latach siedemdziesiątych i w 1890 roku. Podczas tego ostatniego remontu usunięto z wnętrza filary dzielące niegdyś kościół na trzy nawy.

Dziś fara jest budowlą jednonawową, na planie prostokąta, z węższym, prosto zamkniętym prezbiterium. Do nawy przylegają dwie kaplice, a przy nich boczne kruchty. Nawę przykryto pozorną kolebką, czyli sklepieniem o łagodnym łuku, kaplice i zakrystię prawdziwymi sklepieniami na żebrach. Okna są ostrołukowe, obwiedzione ceglanym wałkiem, dach kryty blachą miedzianą, posadzka wyłożona marmurowymi płytkami. Szczyt nawy jest trójkątny i łamany, ozdobiony ostrołukowymi wnękami ujętymi stylizowanymi pilastrami, czyli płaskimi, przyściennymi filarami.

Wolno stojąca dzwonnica

Kilka kroków od kościoła, w południowo-zachodnim narożniku placu, stoi osobna ceglana dzwonnica, przylegająca od zachodu do dawnej organistówki. Wybudowano ją prawdopodobnie w XVI wieku, a o trzecią kondygnację podwyższono na przełomie XVI i XVII wieku. Jest to wieża na planie kwadratu, trójkondygnacyjna, z najwyższą kondygnacją wyraźnie odsuniętą uskokiem.

Najciekawsze jest w niej samo murowanie. Cegłę ułożono kilkoma wzorami naraz, a w ścianie południowej, między pierwszą a drugą kondygnacją, dołożono ciemniejszą, przepaloną cegłę ułożoną w romby i przetykaną kamieniami polnymi. Dwuspadowy dach z blachy miedzianej wieńczą szczyty zakończone niskimi iglicami obitymi blachą, ze środkową zwieńczoną kutym krzyżem. W grubości murów poprowadzono ciasne klatki schodowe. We wnętrzu wiszą dwa dzwony. Cmentarz przykościelny wokół fary sięga XV wieku, choć dzisiejsze ceglane ogrodzenie z metalowymi prętami postawiono w 1986 roku.

Fara wraz z dzwonnicą stoi na północny zachód od rynku , przy ulicy świętego Wojciecha.

Wszystkie zabytki opisywane na blogu zaznaczyliśmy na naszej interaktywnej mapie.